Tag Archives: Κοκκινα Δάνεια

Κόκκινα Δάνεια και Πλειστηριασμοί: Τρόποι Αντιμετώπισης μέσω φιλικής εξαγοράς από τρίτη εταιρία, μεταβίβαση σε Bad Bank ή διαμάχη….

Σε προηγούμενο άρθρο έχουμε καλύψει το πρόβλημα των κόκκινων δανείων, τις επιπτώσεις τους καθώς και τις αιτίες. Έχουμε αναφερθεί στο «Επιλεκτικό Grexit» που έλαβε χώρα λόγω της κρίσης χρέους της Ελλάδας μέσα από τα προγράμματα «διάσωσης» της Τρόικας (ΔΝΤ/ΕΚΤ/ΕΕ). Δηλαδή πτώση εισοδημάτων και του ΑΕΠ 20%-40% σε επίπεδα προ Ευρώ, ανεργία, πτώση αξίας ακινήτων 40%, στέγνωμα της ρευστότητας ενώ τα δάνεια παρέμειναν σταθερά σε τιμές Ευρώ όπως πριν την κρίση. Δηλαδή δραχμές για την πραγματική οικονομία και Ευρώ για τους δανειστές.

Ακόμα πιο σκανδαλώδες όμως είναι η ανακεφαλαιοποίηση των Ελληνικών τραπεζών ώστε να ξεπεράσουν το θέμα των κόκκινων δανείων (δημιουργία προβλέψεων) και ανασυγκρότηση. Υπενθυμίζουμε ότι οι συστημικές Τράπεζες ανακεφαλαιοποιήθηκαν με τουλάχιστον €37 δις κατά την διάρκεια των μνημονιακών προγραμμάτων από τα οποίο εκτιμάται ότι έχουν χαθεί τουλάχιστον τα €25δις με την ανακεφαλαιοποίηση του 2015.  Το προϊόν των πλειστηριασμών όμως θα αποτελέσει κέρδος για τις Τράπεζες και τους μετόχους τους και όχι του Δημοσίου, δηλ. του Ελληνικού λαού που παρείχε τα κεφάλαια για την διάσωσή τους. Δεν είναι αυτό κοινωνικοποίηση των ζημιών και ιδιωτικοποίηση του κέρδους; Είναι αβλεψία ή σκάνδαλο; Και σαν να μην έφτανε αυτό οι τράπεζες έχουν ζητήσει μειώσεις ΕΝΦΙΑ για τα ακίνητά τους, αυτά που έχουν και αυτά που επαναγοράζουν στους πλειστηριασμούς επιδιώκοντας να μειώσουν τα έξοδά τους, ενώ έχει ζητηθεί μείωση ή απαλλαγή από φόρους (ΦΠΑ μεταβίβασης, ΕΝΦΙΑ) για τα fund-κοράκια που θα αγοράζουν σπίτια στους πλειστηριασμούς. Τόση ανισοκατανομή δηλαδή!

Το θέμα των κόκκινων δανείων και των πλειστηριασμών έχει πολλές σκοτεινές πλευρές. Αυτές και μόνο έφταναν για μια μεταχείριση του σε πολιτικό επίπεδο. Πάνω απ’όλα όμως το θέμα αυτό έχει κοινωνικές προεκτάσεις αφού πολλοί δανειολήπτες που έχουν περιέλθει σε αδυναμία χωρίς δική τους ευθύνη έχουν μείνει να πολεμάν συχνά μόνοι τους τις παντοδύναμες τράπεζες, χωρίς γνώσεις ή βοήθεια κι ίσως το πιο επίφοβο, χωρίς κουράγιο μερικές φορές που μπορεί να οδηγήσει και σε τραγικά αποτελέσματα. Το άρθρο αυτό αποσκοπεί να δώσει κάποιες γενικές κατευθύνσεις δράσης και τρόπους αντιμετώπισης.  Οι τρόποι αυτοί ποικίλουν από μια απλή διαπραγμάτευση ως την δικαστική διαμάχη μέχρι δυναμικούς τρόπους κοινωνικής διεκδίκησης αλλά και περιπτώσεις εποικοδομητικής επίλυσης μέσω μεταβίβασης σε τρίτο φορές. Συνεπώς, κατά τον γράφοντα οι τρόπο αντιμετώπισης διακρίνονται σε:

  • Διαπραγματευτικούς
  • Δικαστικούς
  • Νομοθετικούς (Πολιτική Παρέμβαση)
  • Οικονομικούς (αγορά από τρίτο φορέα)
  • Αγωνιστικούς

Για την εφαρμογή αυτών των τρόπων αντιμετώπισης όμως απαιτείται εκπαίδευση και τεχνικές γνώσεις. Οι τράπεζες χρησιμοποιούν τεχνική φρασεολογία, ακολουθούν επιθετικές πρακτικές και έχουν τα ΜΜΕ με το μέρος τους ώστε να υποστηρίζουν τις θέσεις τους. Κάποιος ο οποίος δεν είναι συνηθισμένος να διεκδικεί ή δεν έχει τις τεχνικές γνώσεις ή τις οικονομικές δυνατότητες για να προσλάβει συμβούλους, σίγουρα βρίσκεται σε πολύ μειονεκτική θέση. Υπάρχουν όμως και αρκετοί οργανισμοί κάποιοι κρατικοί και κάποιες ανεξάρτητες ΜΚΟ που προσφέρουν σχετική υποστήριξη δωρεάν. Παραθέτουμε μερικές παρακάτω ενδεικτικά (για τις ονομασίες βλέπε στο τέλος του άρθρου).

Τα γραφεία και οι οργανώσεις αυτές δίνουν γενικές πληροφορίες για τους τρόπους αντιμετώπισης είτε στο διαδίκτυο ή με άλλα έντυπα και συναντήσεις (νομική προσέγγιση, διαπραγμάτευσης κλπ. Επίσης μπορούν να παραπέμπουν σε ειδικούς (νομικούς, χρηματοοικονομικούς συμβούλους κλπ) ή να συνεργάζονται με κάποιους. Βέβαια λόγω περιορισμένων δυνατοτήτων και πόρων δεν μπορούν να παρέχουν ολοκληρωτική συμπαράσταση στον καθένα αλλά ενδείκνυται η ενεργή συμμετοχή και προσπάθεια του κάθε ενδιαφερόμενου. Όμως χρειάζεται και προσοχή να μην πέσει κανείς θύμα επιτηδείων ή ανειδίκευτων. Είδαμε π.χ. την περίπτωση του κινήματος Σώρρα το οποίο δημιούργησε ελπίδες αλλά δεν τελεσφόρησε καθώς υποσχέθηκε απαλλαγή χωρίς να έχει τα εχέγγυα απ’ότι αποδείχτηκε, αλλά και δεν αναλάμβανε τις απαιτήσεις (δηλ. είπε ότι υπάρχουν λεφτά χωρίς να τα παρέχει). Υπάρχουν και άλλες τέτοιες περιπτώσεις ειδικών ή μη που υπόσχονται μαγικές λύσεις και λαμβάνουν και αμοιβές χωρίς να προσφέρουν λύσεις τελικά. Αυτό το αναφέρουμε ως προειδοποίηση και σε αντιδιαστολή με λύσεις όπου προτείνεται εξαγορά δανείων από συνεργαζόμενες εταιρίες όπως θα δούμε παρακάτω (οι οποίες προϋποθέτει ότι υπάρχουν λεφτά για να γίνουν αγορές).

Ακολουθεί σύντομη περιγραφή των ανωτέρω τρόπων αντιμετώπισης.

1.   Διαπραγμάτευση με τράπεζες

Κάποιος μπορεί να προσπαθήσει να διαπραγματευτεί κάποια ρύθμιση. Η ρύθμιση αυτή μπορεί να περιλαμβάνει ανακατανομή των δόσεων ή μείωση του δανείου. Η ανακατανομή είναι μια λύση που δεν έχει μεγάλο κόστος για τις τράπεζες εφόσον δεν κουρεύονται τα δάνεια. Προσοχή λοιπόν στο ότι η ρύθμιση δεν σημαίνει και μείωση! Σύμφωνα με την ειδησεογραφία οι τράπεζες πρόκειται να προσθέσουν ρυθμίσεις για τα 300.000 κόκκινα δάνεια των στρατηγικών κακοπληρωτών. Δηλαδή αυτή τη δυνατότητα θα δοθεί κυρίως σε αυτούς που έχουν δάνεια σε καθυστέρηση και όχι στους ενήμερους… Φυσικά οι τράπεζες δεν θα κουρέψουν από μόνες τους τις απαιτήσεις τους. Τα κουρέματα θα γίνουν όταν δεν υπάρχουν άλλες εύκολες επιλογές και πάντα σε σχέση με το κόστος των επιλογών αυτών (πολλές φορές δε μπορεί να προσφύγουν και σε λύσεις που της ζημιώνουν αλλά αποθαρρύνουν άλλους). Τις περισσότερες φορές θα προσφερθεί πιθανότατα ανακατανομή, δηλ. μία χρονική διευκόλυνση χωρίς να μειώνεται το δάνειο. Οι κύριες προτεινόμενες ρυθμίσεις που έχουν αναφερθεί είναι:

  • Ανακατανομή του δανείου: δεν μεταβάλλεται η συνολική αξία αλλά οι πληρωμές όπως επιμηκύνεται η περίοδος αποπληρωμής (μπορεί να επιβαρύνει ακόμα και τα τέκνα αν συμφωνούν), μείωση επιτοκίων, πάγωμα για ένα διάστημα κλπ. Εδώ θα πρέπει να προσέχει κάποιος μη ειδικός με τα τραπεζικά γιατί μπορεί με αυτές τις ρυθμίσεις και να επιβαρύνεται.
  • Κούρεμα δανείου με “κούρεμα”(ανταλλαγή) σπιτιού: ανταλλάσσεται το σπίτι με ένα μικρότερης αξίας και γίνεται αντίστοιχη μείωση του δανείου.
  • Εθελοντική παράδοση ακινήτου για αποφυγή πλειστηριασμού: σε αυτή την περίπτωση ο δανειολήπτης συμφωνεί να επιστρέψει οικειοθελώς το σπίτι έναντι αντίστοιχης μείωσης του δανείου είναι όμως πολύ πιθανό να μείνει με ένα υπόλοιπο που θα πρέπει να εξοφλήσει. Δηλαδή κάποιος μένει και χωρίς σπίτι αλλά και με χρέος. Η ωφέλεια κατά τις τράπεζες είναι ότι η επιστροφή γίνεται σε υψηλότερη τιμή από αυτή που μπορεί να επιτευχθεί σε έναν πλειστηριασμό δηλ στο 50-70% της οφειλής ενώ στον πλειστηριασμό μπορεί να εισπράττεται και το 30%. Όμως οι οργανώσεις προστασίας δανειοληπτών στην Ισπανία όπως η PAH αντιπροτείνουν την ολική παραγραφή του δανείου αναδρομικά με την επιστροφή του ακινήτου (Dacion en Pago) και σε ορισμένες περιπτώσεις το επιτυγχάνουν.
  • «Σπάσιμο» της οφειλής (Split Balance): σε δύο τμήματα, ένα το οποίο ο οφειλέτης εκτιμάται ότι μπορεί να αποπληρώνει με βάση τα υφιστάμενα και εκτιμώμενα μελλοντικά διαθέσιμα εισοδήματα του και ένα δεύτερο το οποίο διευθετείται μεταγενέστερα, με ρευστοποίηση περιουσίας ή άλλη συναλλαγή.
  • «Σπάσιμο» και πάγωμα οφειλή (Split and Freeze): όπου η οφειλή «σπάει» σε δύο τμήματα επίσης, μόνο που το δεύτερο τμήμα τίθεται σε σταδιακό κούρεμα. Οι δύο τελευταίες ρυθμίσεις έχουν προταθεί για τα δάνεια σε Ελβετικό φράγκο τα οποία έχουν δημιουργήσει μεγάλες οφειλές λόγω της αύξησης της ισοτιμίας. Υπάρχει όμως και δικαστική απόφαση (Δεκέμβριος 2017) που κουρεύει τα δάνεια αυτά με βάση την παλιά ισοτιμία. Για αυτό προσοχή!
  • Κούρεμα» έως και 60%: Στις πλέον ευάλωτες ομάδες, όπως οι άνεργοι, οι ασθενείς και όσοι δεν διαθέτουν άλλα περιουσιακά στοιχεία πλην της κατοικίας που αγοράσθηκε με το δάνειο, προβλέπεται κούρεμα από 40% έως και 60% και ρύθμιση του υπολοίπου ποσού με αύξηση της διάρκειας του δανείου, μείωση του επιτοκίου και της μηνιαίας δόσης. Αυτή είναι μια λύση που πρέπει να οφείλεται στην πίεση που έχουν οι τράπεζες από δικαστικές αποφάσεις κουρέματος σε τέτοιες περιπτώσεις αδυναμίας. Τουλάχιστον γλυτώνουν έτσι τα δικαστικά έξοδα και τον χρόνο. Βέβαια δεν περιμένουμε ότι θα προτείνεται έτσι εύκολα. Με αυτό τον τρόπο αναμένεται να ρυθμιστούν οφειλές ύψους 13,5 δις ευρώ που τώρα έχουν παγώσει δηλ. αυτό σημαίνει ένα κόστος €6 δις για τις τράπεζες το οποίο δεν είναι διόλου ευκαταφρόνητο οπότε μένει να το δούμε να γίνεται. Να πούμε ακόμα ότι έχει αναφερθεί ότι η αξία μετά προβλέψεις των κόκκινων στεγαστικών δάνειων (δηλ. λογιστική απομείωση που κάνουν οι τράπεζες για εσωτερικούς λόγους) είναι στο 65% και αυτό καλύπτεται από εξασφαλίσεις. Συνεπώς κάποια τράπεζα μπορεί να κάνει μια μείωση 30% σε μη ενήμερα στεγαστικά χωρίς να ζημιωθεί ουσιαστικά, αλλά φυσικά δεν θα την κάνει αν μπορεί να την αποφύγει.
  • Στην Αμερική είχε προταθεί και η μετατροπή του δανείου σε ενοίκιο (με επιστροφή της κυριότητας του ακινήτου) ίσως όμως να αποτελεί μια μεταβατική λύση μόνο σε πολλές περιπτώσεις.

2.   Δικαστικά

Οι τράπεζες συχνά παραβαίνουν τις διατάξεις των δανείων ή του κράτους εκούσια ή ακούσια. Ίσως να ποντάρουν στην αμάθεια ή την απροθυμία του κοινού να ψάξει ή στα μικρά νούμερα των αποκλίσεων που κάνει αυτές τις παραβάσεις ανούσιες λόγου. Όμως αθροιστικά μπορεί να είναι σημαντικές και σε κάθε περίπτωση δεν παύουν να είναι αντικανονικές και συνεπώς να παρέχουν τη δυνατότητα δικαστικής προσβολής τους. Πολλές δε από αυτές τις παραβάσεις είναι οι παρόμοιες και μπορούν να αναπαραχθούν εύκολα με βάση την ίδια υπερασπιστική λογική και δεδομένα κάτι που διευκολύνει και τα δικαστήρια αλλά και μειώνουν τα δικηγορικά έξοδα. Παραδείγματα παραβάσεων αποτελούν:

  • Οι χρεώσεις των δανείων: δηλαδή ο τρόπος εκτοκισμού (με βάση 360 μέρες το χρόνο αντί για 365 που συνήθως πρέπει), η συχνότητα και η περίοδος εκτοκισμού, η ύπαρξη ανατοκισμού (πανωτόκια), τι συμπεριλαμβάνεται εν γένει στα εκτοκιζόμενα κεφάλαια, τις διάφορες χρεώσεις για προμήθειες, έξοδα φακέλου κ.α. Υπάρχουν και διάφορες οργανώσεις όπως π.χ. το ΕΙΧΕ που παρέχουν παραδείγματα τέτοιων παραβάσεων και τρόπο αντιμετώπισης.
  • Οι ακολουθούμενες πρακτικές: δηλαδή προθεσμίες και τρόπος προειδοποίησης για αλλαγή και μεταβολές των όρων των δανείων, για διεξαγωγή πλειστηριασμών κ.α. Επίσης όσο αφορά τις εισπρακτικές εταιρίες η συχνότητα και ώρες επικοινωνίας, χρήση προσωπικών στοιχείων, ενδεχόμενος εκφοβισμός κ.α.).

Υπάρχει όμως και δυνατότητα προσβολής του συνόλου της απαίτησης και κούρεμα των δανείων. Σε δικαστικές αποφάσεις από το 2012 και μετά, οι οποίες πλέον είναι πιο συχνές, έχει κατακυρωθεί κούρεμα από 20% έως 70% και 100% σε περιπτώσεις αδυναμίας (πχ στα Ειρηνοδικεία Ηρακλείου Κρήτης, Χανίων, Πάτρας, Καβάλας και αλλού). Αυτό εξαρτάται από τα εισοδήματα και προβλήματα του κάθε δανειολήπτη. Στις περιπτώσεις αυτές υπάρχει και επίκληση της αρχής του υπεύθυνου δανεισμού (δηλαδή υποσχέσεις και διαβεβαιώσεις που δόθηκαν για την σύναψη δανείων καθώς και καταιγισμό διαφημίσεων και προτροπών όπως πχ. για διακοποδάνεια, εορτοδάνεια κλπ) και αναγνώριση της συνυπευθυνότητας των τραπεζών ως προς τη δημιουργία αυτών των μη βιώσιμων δανείων και τον ελλιπή έλεγχο των εγγυήσεων.  Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις εξόφθαλμων καταχρήσεων τόσο από πλευράς δανειοληπτών όσο και αβλεψίας ή απιστίας από τα τραπεζικά στελέχη (υποθέσεις σε Νεάπολη Κρήτης και Ρόδο). Σε αυτές τις περιπτώσεις παραπέμφθηκαν και οι δυο πλευρές προς περαιτέρω εκδίκαση.

Σημαντικός αποτρεπτικός παράγοντας για την δικαστική διεκδίκηση είναι τα δικηγορικά έξοδα για όσους δεν έχουν την δυνατότητα. Σε αυτή την περίπτωση κάποιος μπορεί να προσπαθήσει να αποταθεί στις οργανώσεις βοήθειας και σε εθελοντές. Από την άλλη σε περιπτώσεις που εντοπιστούν υπέρογκες χρεώσεις και καταβολές κάποιος δικηγόρος θα μπορούσε να αναλάβει συνεταιρικά (έναντι μέρους της πιθανής αποζημίωσης) της διεκδίκηση επιστροφών.

Υπάρχει επίσης η δυνατότητα εξωδικαστικού διακανονισμού για επιχειρήσεις και πρόσφατα για αγροτικά δάνεια. Ακούγεται ότι για διαφόρους λόγους δεν έχει σημαντικά αποτελέσματα όσο αφορά τις επιχειρήσεις. Για τα αγροτικά δάνεια έχει επιτραπεί μόνο για τις υποχρεώσεις προς τις τράπεζες υπό εκκαθάριση (δηλ. ΑΤΕ/ΑΤΕ Leasing, ΤαχΤαμ/ Tbank, Proton, Probank,, FBB, Πανελλήνια, Τράπεζα Κρήτης και έξι συνεταιριστικές) αλλά όχι για τις συστημικές (Alpha, Eurobank, Εθνική, Πειραιώς).  Ακόμα κι αν τα περισσότερα χρέη είναι προς την Αγροτική, δεν τίθεται ζήτημα ισονομίας; Τα ανοίγματα όλων των τραπεζών έχουν καλυφθεί με Δημόσιο χρήμα μέσω του ΤΧΣ και έχουν προστεθεί στο Δημόσιο χρέος όπως έχουμε αναφέρει σε προηγούμενο άρθρο. Τα λεφτά αυτά θεωρούνται χαμένα (€25 δις για τις συστημικές, και €11 δις από τις υπό εκκαθάριση). Διερωτόμαστε ποια είναι η νομική για αυτό.

Τέλος θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο γραφών δεν είναι νομικός αλλά απλά μεταφέρει πληροφορίες στον τύπο με κάθε επιφύλαξη. Συστείνεται συνεπώς ο κάθε ενδιαφερόμενος να αποταθεί σε ειδικευμένους δικηγόρους σε αυτά τα θέματα. (Για μια μικρή λίστα με δικαστικές αποφάσεις βλέπε στο τέλος του άρθρου όπως και ενδεικτικές παραβάσεις των τραπεζών βλέπε «Οι κυριότεροι όροι τραπεζών που έχουν κριθεί παράνομοι ως καταχρηστικοί, Market News 6.8.15) http://marketnews.gr/article/255519/oi-kyrioteroi-oroi-trapezwn-pou-exoun-krithei-paranomoi-ws-kataxrhstikoi )

3.   Νομοθετικά/Πολιτική Παρέμβαση

 Έχουν υπάρξει κάποιες προτάσεις για εισαγωγή νόμων που να επιτρέπουν την αγορά δανείων από τους πολίτες πριν από τα funds. Αυτή είναι μια πρόταση για παράδειγμα του προέδρου της ΚΕΔΕ Πατούλη στα πρότυπα αντίστοιχης διάταξης της Κύπρου. Εκεί ενημερώνεται ο δανειολήπτης πριν το δάνειο μεταβιβαστεί σε fund για να γίνει κάποιος διακανονισμός αλλά η τράπεζα μπορεί και να τον αρνηθεί εάν δεν την συμφέρει. Συνεπώς ο διακανονισμός δεν θα γίνει στο 20-30% όπως στις πωλήσεις στα fund όπως κάποιοι μπορεί να ελπίζουν. Και πως άλλωστε θα μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο αφού τότε όλοι θα διεκδικούσαν να αγοράσουν τα δάνειά τους στο 20-30% και θα χρεωκοπούσαν οι τράπεζες εκ νέου…. Μια ανάλογη ρύθμιση έχει ψηφιστεί και στις αυτόνομες περιφέρειες της Καταλονίας και της χώρας των Βάσκων στην Ισπανία όπου οι τοπικές αρχές έχουν την δυνατότητα να παρεμβάλλονται και να αγοράζουν τα σπίτια πριν από τα fund (δικαίωμα πρώτης άρνησης). Γενικά είμαστε αρκετά επιφυλακτικοί ως προς τις όποιες προτάσεις που επαφίονται σε νομοθετικές ρυθμίσεις δεδομένου ότι οι τράπεζες φαίνεται να έχουν μια ευνοϊκή αντιμετώπιση από τους δανειστές και μπορεί να μπλοκαριστούν εάν δεν συμφωνούν (αν και στην Κύπρο λέγεται ότι υπήρχαν πιέσεις από τους δανειστές να μην εισαχθεί η εν λόγω ρύθμιση αλλά δεν εισακούστηκαν τελικά, και γενικά στην Κύπρο δεν έχει υπάρξει μεγάλος αριθμός πλειστηριασμών….).

Στη νομοθετική παρέμβαση θα μπορούσαμε να συμπεριλάβουμε και την λήψη απόφασης για την σύσταση μιας Bad Bank στην Ελλάδα (κάτι για το οποίο πλέον δεν υπάρχουν μεγάλες δυνατότητες) ή σε Πανευρωπαϊκό Επίπεδο με βάση κάποιες μελέτες που έχουν γίνει στην Ευρωπαϊκή Ένωση (βλέπε σχετικά τις κύριες παραμέτρους αυτών των μελετων στο τέλος του άρθρου). Και αυτό όμως φαίνεται δύσκολο με βάση τις πολιτικές συνθήκες στην Ευρώπη αυτή τη στιγμή. Απλά να υπενθυμίσουμε ότι ήδη έχουν δημιουργηθεί Bad Bank στην Ελλάδα στην οποία έχουν μεταβιβασθεί το προβληματικό χαρτοφυλάκιο των τραπεζών που έκλεισαν και τέθηκαν υπό εκκαθάριση το 2013 (ΑΤΕ Βank, FBB, Probank, Proton Bank, T-bank, Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο και των συνεταιριστικών Αχαϊκή, Δωδεκανήσου, Ευβοίας, Λαμίας, Λέσβου-Λήμνου, Δυτικής Μακεδονίας και Πελοποννήσου) ύψους €13 δις. Αυτές οι τράπεζες μεταβιβάστηκαν στο Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) που κάλυψε τις υποχρεώσεις τους και εκτιμάται ότι θα έχει τελικά μια ζημιά €11δις.  Δεν φαίνεται όμως να υπάρχουν τα κεφάλαια για μια Bad Bank στην Ελλάδα, θα χρειάζονται γύρω στα €10 δις σε αυτή την περίπτωση κατά προσωπικές εκτιμήσεις.

4.   Οικονομική προσέγγιση (εξαγορά από τρίτο φορέα)

Η αγορά του δανείου από έναν τρίτο φορέα δρα κατά τον ίδιο τρόπο που γίνεται από τα fund σε πλειστηριασμό ακινήτου ή μετά από πώληση του δανείου από την Τράπεζα. Σε αυτή την περίπτωση η τράπεζα μεταβιβάζει το δάνειο στον τρίτο φορέα και αποχωρεί. Ο δανειολήπτης πλέον έχει να κάνει με τον τρίτο αλλά με καλύτερους όρους που μπορεί να έχουν προαποφασισθεί κοινή συνεναίσει. Τέτοιες περιπτώσεις είναι:

  • Αγορά δανείων από Δημόσιους φορείς: έχει λεχθεί ότι ασφαλιστικοί οργανισμοί τους Στρατού και του ευρύτερου Δημοσίου θα αγοράσουν τα δάνεια στρατιωτικών και δημοσίων υπαλλήλων αντιστοίχως. Πρώτον αυτή η λύση απαιτεί νομοθετική ρύθμιση. Από την άλλη όμως το βασικό ερώτημα είναι το αν υπάρχουν τα χρήματα για την εξαγορά των δανείων και σε τι τιμή θα γίνει. Αν ας πούμε μεταβιβαστούν 100,000 δάνεια (το σύνολο των δημοσίων υπαλλήλων είναι 560.000 περίπου) από €120.000 μέση αξία τότε θα χρειαστούν €12 δις. Ποιος οργανισμός έχει αυτά τα κεφάλαια; Για παράδειγμα ο Αυτόνομος Οικοδομικός Οργανισμός Αξιωματικών (Α.Ο.Ο.Α) και το Μετοχικό Ταμείο Στρατού (ΜΤΣ) που έχουν συζητηθεί δεν φαίνεται να έχουν μεγάλη οικονομική ευχέρεια. Ο ΑΟΟΑ λέγεται ότι έχει αποθεματικά ύψους €2 εκατ ενώ το ΜΤΣ Ιδια Κεφάλαια €447 εκατ και Διαθέσιμα/Ομόλογα €118 εκατ σύμφωνα με τον Ισολογισμό του 2015. Βέβαια θα μπορούσαν τα δάνεια αφού αγοράζονται να μεταπωλούνται στους δικαιούχους αλλά για αυτό εξυπακούεται ότι θα μπορούν αυτοί να τα εξαγοράσουν στο σύνολό τους ή να πάρουν δάνειο από κάπου για να το κάνουν και μετά να τα εξοφλήσουν με δόσεις. Όμως και εάν υπάρχουν τα λεφτά πως θα ληφθεί έγκριση από τους δανειστές για μια τέτοια κίνηση; Πολύ περισσότερο δε αν τα μεταβιβαζόμενα δάνεια αγοραστούν σε χαμηλότερες αξίες κάτι το οποίο θα σημάνει ζημιά για τις τράπεζες.
  • Αγορά από Φιλικό Κεφάλαιο (Λευκό Ιππότη όπως αποκαλείται) ή Εταιρία Λαϊκής Βάσης. αυτή είναι μια πρόταση που έχει αρχίσει να εξετάζεται τελευταία από κάποιους ενεργούς πολίτες στον Δήμο Μαρκόπουλου της Αθήνας. Η εταιρία αυτή θα έχει μετόχους από την τοπική κοινωνία αλλά και τρίτους οι οποίοι θα μπορούν να έχουν και ένα κέρδος, ενδεχομένως και τους ίδιους τους δανειολήπτες. Κεφάλαια θα μπορούν να βρεθούν και από το εξωτερικό, από ομογενείς ή άλλους επενδυτές. Η εταιρία θα αγοράζει τα κόκκινα δάνεια σε τιμές μεγαλύτερες από τα funds και μετά θα τα μεταβιβάζει στους ιδιοκτήτες ή θα εξοφλείται σταδιακά (δηλ. θα δανειοδοτεί με τη σειρά της). Το άλλο που θα μπορεί να κάνει αυτή η εταιρία είναι να αγοράζει ενήμερα δάνεια. Αλλά ποιος θα της τα δώσει με έκπτωση εάν δεν υπάρχει κάποια πίεση;

Το πρόβλημα και σε αυτή την περίπτωση όμως είναι ότι θα πρέπει να υπάρχουν σημαντικά κεφάλαια. Σύμφωνα με τις απαιτήσεις του νόμου (Ν. 4354/2015) η εταιρία απαιτείται να έχει αρχικό κεφάλαιο €100.000, την αναγκαία οργανωτική υποδομή αλλά και πρόσθετα κεφάλαια για την αγορά δανείων. Τα τελευταία τα υπολογίζω σε πάνω από €10δις συνολικά ίσως και €20 δις αν θέλει κανείς να καλύψει αποτελεσματικά τα περισσότερα από τα προβληματικά και ενήμερα στεγαστικά δάνεια και δάνεια μικρών επιχειρήσεων με εξασφαλίσεις ακινήτων. Οι αποδόσεις για τους επενδυτές σε αυτές τις εταιρίες θα μπορούν να είναι σημαντικές (για τα fund-κοράκια ο στόχος είναι 10-12% κατά κάποιες ενδείξεις, αυτό όμως είναι μετά από τα έξοδα διαχείρισης και νομικής απεμπλοκής τα οποία είναι σημαντικά ενώ σε μια εταιρία όπου υπάρχει καλή συνεργασία μπορεί να είναι χαμηλότερα). Σε κάθε περίπτωση αυτή η επιλογή είναι ακόμα αντικείμενο μελέτης τόσο όσο αφορά τα οικονομικές αλλά και τις νομικές πτυχές της.

·         Αγορά από Bad Bank ή το Ταμείο Χρηματοπιστωτική Σταθερότητας

Μια εναλλακτική λύση του προβλήματος θα ήταν, όπως έχουμε αναφέρει πιο πριν, τα δάνεια αυτά να μεταβιβαστούν σε μια Ευρωπαϊκή κακή τράπεζα (Βad Βank) δηλαδή να απομονωθούν κάπου και το δάνειο να εξοφληθεί σταδιακά στο μέλλον (όπως συμβαίνει και με το Ελληνικό χρέος- που έχει παγώσει κάπου και, κατά τα λεγόμενα, θα εξοφληθεί κάποτε, μετά από 40 χρόνια και ή με την δημόσια περιουσία που δεσμεύτηκε για 99 χρόνια…) ή να ρευστοποιηθεί σε κάποια καλύτερη στιγμή αργότερα. Είναι κάτι που μελετάται ήδη από την Ευρωπαϊκή Ένωση Τραπεζών (EBA) και στελέχη της Κομισιόν που έχουν προτείνει να διατεθούν €200-250δις για την τράπεζα αυτή πανευρωπαϊκά. Μέσα από κάποιες χρηματοοικονομικές διαδικασίες (τιτλοποίηση) τα δάνεια θα μπορούσαν να αποφέρουν από 10-40% περισσότερο απ’ότι με τις πωλήσεις από τις Τράπεζες. Και μόνο το ότι η πώληση δεν θα γινόταν βεβιασμένα αλλά στην καλύτερη στιγμή αρκεί. Αλλά δεν έχει ληφθεί καμία απόφαση ακόμα και φαίνεται να έχει απορριφθεί σε ανώτερο επίπεδο της ΕΕ για τώρα.

Μια τέτοια μεταβίβαση έχει ήδη γίνει στην Ελλάδα με το προβληματικό χαρτοφυλάκιο των τραπεζών που έκλεισαν και τέθηκαν υπό εκκαθάριση το 2013 (ΑΤΕ Βank, FBB, Probank, Proton Bank, T-bank, Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο και των συνεταιριστικών Αχαϊκή, Δωδεκανήσου, Ευβοίας, Λαμίας, Λέσβου-Λήμνου, Δυτικής Μακεδονίας και Πελοποννήσου) ύψους €13 δις. Αυτές οι τράπεζες μεταβιβάστηκαν στο Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) που κάλυψε τις υποχρεώσεις τους και εκτιμάται ότι θα έχει τελικά μια ζημιά €9δις. Το ταμείο παρείχε και τα κεφάλαια για την ανακεφαλαίωση των υπολοίπων Τράπεζων και από αυτά εκτιμάται ότι έχουν χαθεί €25δις. Παρόλα αυτά τα κεφάλαια αυτά έχουν προστεθεί στο χρέος, δηλαδή αν και δεν πρόκειται να εισπράξουμε κάτι άμεσα θα πρέπει να πληρώσουμε όλη την ζημιά. Αν τα κόκκινα δάνεια όμως μεταβιβάζονταν στο ΤΧΣ σε τιμές πλειστηριασμών θα μπορούσαν να αποδώσουν κάποιο κέρδος. Το πρόβλημα όμως είναι ότι το ΤΧΣ δεν έχει τώρα τα κεφάλαια για τέτοιες αγορές.

Από την άλλη αν ήταν δυνατή η παραχώρηση των δανείων αυτών στο Δημόσιο έναντι των οφειλών ή η αγορά από το Δημόσιο πριν από τα fund-κοράκια τότε το Δημόσιο θα είχε ένα σημαντικό όφελος. Αν δηλαδή αυτή στη στιγμή τα €11.5 δις που θα πάνε σε πλειστηριασμούς αγοραστούν από κοράκια στο 20% τότε θα έχουν ένα όφελος 2-3 δις (αν τα μισά είναι εξασφαλισμένα); Αυτά θα μπορούσαν να πάνε στο Δημόσιο για την αποπληρωμή του χρέους. Στην Ισπανία υπάρχει νομοθετική ρύθμιση που δίνει το δικαίωμα σε τοπικούς δήμους να παρεμβαίνουν σε πλειστηριασμούς (στις περιφέρειες της Καταλονίας και των Βάσκων) όπως στην Κύπρο υπάρχει δικαίωμα να παρεμβαίνουν οι ίδιοι οι δανειολήπτες και ας υπήρχε πίεση από τους δανειστές να μη προχωρήσει η ρύθμιση. Γι’ αυτό εξάλλου δεν έχουν προχωρήσει και οι πλειστηριασμοί στην Κύπρο.

Το πρόβλημα βέβαια είναι ότι για να υπάρχει μαζική αγορά δανείων χρειάζονται αρκετά κεφάλαια, αναλόγως την τιμή αγοράς (δηλ. αγορά σε τιμές πλειστηριασμών ή σε τιμές πραγματικής αξίας) που τα εκτιμώ σε €10 έως €20δις μόνο για τα κόκκινα δάνεια. Το Ελληνικό Δημόσιο ή το ΤΧΣ δεν έχουν αυτά τα χρήματα και είναι ίσως δύσκολο να συγκεντρωθούν και από ιδιώτες. Η ΕΕ όμως θα μπορούσε να τα παρέχει μια που η Bad Bank που συζητιέται θα έχει διαθέσιμα έως και €250 δις για αγορά σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Αναλόγως με την τιμή αγοράς και πώλησης θα μπορούσε να γίνει και αντίστοιχη μείωση του χρέους.

5.   Αγωνιστικά

Σε απάντηση των πιεστικών προβλημάτων που έφερε οι κρίση, των χρεωκοπιών των κατασχέσεων οι κοινωνίες διεθνώς οργανώνονται σε τοπικό επίπεδο για αγωνιστική αντιμετώπιση. Τέτοιες οργανώσεις στην Ελλάδα είναι τα Κινήματα κατά των Πλειστηριασμών οι οποίες κυρίως επικεντρώνονται σε διαδηλώσεις και δυναμικές παρεμβάσεις σε πλειστηριασμούς ή τουλάχιστον αυτό φαίνεται προς τα έξω. Υπάρχουν όμως και συνεχώς δημιουργούνται και πολλές άλλες μικρές προσπάθειες σε τοπικό πεδίο για την συμπαράσταση, ανταλλαγή πληροφοριών και συντονισμό ενεργειών ως κοινότητα. Πολύ σημαντική είναι η ενεργοποίηση και η κοινωνικοποίηση που επιτυγχάνεται έτσι ακόμα κι αν αυτό αφορά ψυχολογική υποστήριξη. Στις περισσότερες περιπτώσεις ο δανειολήπτης είναι σε κατάθλιψη και νιώθει παραδομένος και απελπισμένος. Αυτό ίσως είναι και το ζητούμενο των δανειστών ώστε να είναι δεκτικός στις απόψεις τους. Από την άλλη όμως μπορεί να οδηγήσει σε τραγικά αποτελέσματα, για παράδειγμα κατά την περίοδο της κρίσης στην Αμερική παρατηρήθηκε αύξηση των αυτοκτονιών η οποία αποδόθηκε στις κατασχέσεις.

Με την επαναλαμβανόμενη μαζική ειδησεογραφία ο δανειολήπτης έχει εμποτιστεί με την νοοτροπία ότι «μαζί τα φάγαμε», ότι ζούσαμε σε εποχές που σκορπάγαμε πολλά και τώρα το πληρώνουμε κλπ. Λες οι ανεύθυνοι είναι μόνο οι δανειζόμενοι και ποτέ οι δανειστές. Όμως αυτό που δε λέγεται είναι ότι υπήρξε μια έντονη παρότρυνση προς το δανεισμό με τη προοπτική απόκτησης στέγης ακόμα και εάν δεν υπήρχε η δυνατότητα. Επίσης λεγόταν ευρέως ότι το σπίτι είναι μια επένδυση που δεν χάνει ποτέ την αξία του. Τέλος έγινε μια συγκεκριμένη συμφωνία δανειοδότησης κάτω από συγκεκριμένες οικονομικές συνθήκες οι οποίες έχουν τώρα αλλάξει. Μετά την εκδήλωση της οικονομικής κρίσης το 2008 όμως ενώ οι τράπεζες κατά το μεγαλύτερο ποσοστό βοηθήθηκαν για να επιβιώσουν από το δημόσιο κάτι τέτοιο, ίσως και μετά την λήξη του Νόμου Κατσέλη, δεν θα γίνεται για τον κόσμο, ο οποίος έχει ζημιωθεί από την μείωση του εισοδημάτων (το «Επιλεκτικό Grexit» που είπαμε). Κατά αντιδιαστολή, στις συντάξεις που υπήρχε μια κάποια συμφωνία μεταξύ ταμείων και ασφαλισμένων έγιναν μειώσεις λόγω της κρίσης κάτι που δεν γίνεται στα δάνεια. Αυτά τα φαινόμενα δημιουργούν την πεποίθηση σε πολλούς ότι το θέμα των κόκκινων δανείων είναι κοινωνικοπολιτικό και όχι οικονομικό.

Η ανάγκη για κοινωνική παρέμβαση και υποστήριξη των ασθενέστερων εμφανίστηκε έντονα στην Ισπανία πολύ πιο πριν από την Ελλάδα, ίσως και λόγω του μεγάλου προβλήματος εκεί. Έτσι από το 2009 δημιουργήθηκε στην Βαρκελώνη ένα πολύ δραστήριο και επιτυχές κίνημα ενάντια στις εξώσεις από απλούς πολίτες με την οργάνωση PAH (Plataforma de Afectados por la Hipoteca– Πλατφόρμα Επηρεασμένων από Υποθήκες).  Η PAH επικεντρώθηκε στους οικονομικά ασθενείς και στις εξώσεις, το επόμενο βήμα των πλειστηριασμών που δεν έχουμε φτάσει τόσο πολύ ακόμα στην Ελλάδα. Οι δράσεις της αφορούν περιφρουρήσεις σε εξώσεις, καταλήψεις, δημόσιες παραστάσεις, διαδηλώσεις, υποστήριξη σε διαπραγματεύσεις και οργάνωση συναντήσεων για ενημέρωση και ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών. Ακτιβισμός υπάρχει και σε άλλες χώρες της Ευρώπης αλλά και στις ΗΠΑ. Συχνά αυτές οι οργανώσεις αλληλοσυνδέονται και συνεργάζονται τουλάχιστον για ανταλλαγή γνώσεων και συντονισμό διεκδικήσεων. Αξίζει να μελετηθούν οι θέσεις του PAH από τους εμπλεκόμενους.

Επίλογος

Δεν ξέρουμε σε τι βαθμό θα προχωρήσουν οι πλειστηριασμοί. Σίγουρα το μέγεθος του φαινομένου είναι μεγάλο, 130.000 πλειστηριασμοί, και οι συνθήκες αρκετά αμφίρροπες μετά την υποτιθέμενη έξοδο από τα μνημόνια ή σε περίπτωση εκλογών. Από την άλλη οι πλειστηριασμοί παγιώνουν μια αδικία σε βάρος του κοινωνικού συνόλου που έχει συνδράμει στην ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών την ίδια στιγμή που τα εισοδήματά του έχουν μειωθεί και η οικονομική δραστηριότητα στραγγαλιστεί. Όπως είπαμε υποτιμήθηκαν τα εισοδήματα με την κρίση αλλά όχι και τα δάνεια ενώ τα όποια έσοδα από τους πλειστηριασμούς θα πάνε στους μετόχους των τραπεζών και όχι προς εξόφληση των κεφαλαίων που προστέθηκαν στο χρέος.

Παρουσιάστηκε μια πρόταση για φιλική αγορά από τρίτο φορέα μια περίπτωση που μπορεί να δώσει ενδεχομένως και σημαντικές αποδόσεις στους επενδυτές. Επίσης αναλύθηκε η συζητούμενη πρόταση για εξαγορά από Bad Bank σε πανευρωπαϊκό επίπεδο και καταγράφηκαν οι δυνατότητες διεκδίκησης μέσα από διαπραγματεύσεις και δικαστικές διαμάχες που μπορούν να απαντήσουν και στις πρακτικές των fund κορακιών.

Όμως, το κείμενο αυτό γράφτηκε πάνω από όλα για αυτούς που νιώθουν απελπισμένοι τόσο εάν έχουν δάνεια σε καθυστέρηση και φοβούνται μη χάσουν το σπίτι τους αλλά και εάν είναι ενήμεροι και αντιμετωπίζουν προβλήματα επιβίωσης. Η λύση είναι στη δραστηριοποίηση. Υπάρχουν πολλοί τρόποι αντιμετώπισης αλλά χρειάζονται γνώσεις, επιμονή και συλλογική προσπάθεια.  Δεν είναι ώρα για απελπισία αλλά για δουλειά. Ελπίζουμε να συμβάλλαμε στο να δώσουμε κάποιες ιδέες και κουράγιο!

————————————————————–

Συντάχθηκε από τον Παναγιώτη Χατζηπλή, CFA, ACCA, MBA.

Το άρθρο αυτό βασίστηκε σε δημοσιευμένα στοιχεία και σε επεξεργασία τους από τον γράφοντα. Είναι μέρος ευρύτερης μελέτης της κρίσης του Ελληνικού χρέους και των προοπτικών της Ελληνικής οικονομίας. Το Transatlantic Business Forum δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι συμμερίζεται τις απόψεις των άρθρων που φιλοξενεί. Μια μορφή του κειμένου αυτού στα Αγγλικά βρίσκεται εδώ, You can find an English version of this article in this link (with not exactly the same content though).

Υ.Γ. 

Οι έρευνα γύρω από τα κόκκινα δάνεια τόσο όσο αφορά το τα στοιχεία στο άρθρο αυτό αλλά και σε άλλα που έχω δημοσιεύσει και κοινοποιήσει αλλού ξεκίνησε για όσους είναι υπό πίεση λόγω κόκκινων δανείων, τους απελπισμένους, αυτούς που χάνουν τα σπίτια τους, που αυτοκτονούν ή που αλλοίμονο το σκέπτονται, για εκείνους που προσπαθούν να συντηρήσουν τις οικογένειές τους έχοντας ένα μη εξυπηρετούμενο δάνειο και εκείνους που αντιμετωπίζουν πλειστηριασμούς. Να ξέρουν ότι υπάρχουν λύσεις και βοήθεια. Αναλήφθηκε επίσης για εκείνους που περνάν απαρατήρητοι σε αυτό το δράμα καθώς δεν έχουν κοκκινήσει τα δάνειά τους παρόλο που έχουν πέσει τα εισοδήματά τους και αγωνίζονται διπλά για να ξεπληρώσουν. Γράφτηκε για όσους δεν καταλαβαίνουν περίπλοκα οικονομικά, για εκείνους που τους έχουν πει ότι είναι υπεύθυνοι για τη χρεωκοπία της χώρας τους για τον τρόπο που ψήφισαν ή την αφέλειά τους, ότι φταίνε αυτοί για την άσχημη πολιτική, τα παράγωγα που αγόρασε το κράτος, τη γενική διαχείριση, τα λάθη του λεγόμενου προγράμματος “διάσωσης” από την Τρόικα και που του λένε ότι είναι πατριωτικό να κλείνει τα μάτια του και να τα αποδέχεται όλα αυτά. Έγινε για όσους τους έχουν πει ότι είναι υπεύθυνοι για την κακοτυχία τους λόγω υπερβολικής κατανάλωσης του παρελθόντος και για αυτό τους αξίζει η τιμωρία. Είναι γραμμένο για εκείνους που λένε ότι πρέπει να μεταρρυθμιστούν για πάντα, επειδή οι τρόποι τους ή και οι ίδιοι ακόμα μπορεί να είναι κατώτεροι. Γράφεται για εκείνους που έχουν ξεχάσει τι μας έφερε εδώ ώστε να φρεσκάρουν τη μνήμη τους αν αισθάνονται τώρα ασφαλείς και βλάσφημοι. Για εκείνους που δεν είχαν γεννήθηκαν τότε όταν όλα αυτά ξεκίνησαν, αλλά θα πρέπει να ζήσουν τη ζωή τους με τα αποτελέσματα τους, ώστε τουλάχιστον έτσι να ξέρουν γιατί. Είναι γραμμένο για εκείνους που πρέπει να υπομείνουν όταν άλλοι στείλαν τα χρήματα στα offshore. Φυσικά δεν γράφτηκε για τους τελευταίους, ειδικά εάν έχουν δάνεια σε καθυστέρηση άμεσα ή έμμεσα μέσω των χρεωκοπημένων εταιρειών τους και ανεκπλήρωτων υποχρεώσεων έναντι προσωπικού, ενώ συνεχίζουν σαν να μην έγινε τίποτα. Μετά από οκτώ χρόνια, ήρθε η ώρα να τελειώνουμε με όλα αυτά. Αυτό το τέλος δεν είναι βέβαια η ψεύτικη έξοδος από τα προγράμματα του ΔΝΤ / ΕΚΤ / ΕΕ. Πρέπει να είναι κάτι άλλο. Μπορεί να μην είναι εύκολο να συμβεί όμως. Μέχρι τότε; κουράγιο αδέρφια! Ποτέ μην το βάζετε κάτω, μην τα παρατάτε ..!

Παραρτήματα

Δικαστικές Αποφάσεις

Περιπτώσεις κουρέματος στα Δικαστήρια:

  • Ηράκλειο Κρήτης(Μάρτιος 2018): το Ειρηνοδικείο «κούρεψε» το χρέος οφειλέτριας κατά 75%. Συνολική οφειλή 235.394 ευρώ (στεγαστικό δάνειο, καταναλωτικά δάνεια -πιστωτικές κάρτες), δηλ. θα καταβάλλει συνολικά το ποσό των 58.290,46 ευρώ για την διάσωση της κατοικίας της για 25 έτη σε 300 δόσεις με μηνιαία καταβολή 194,30 ευρώ.
  • Αμαλιάδα (Μάρτιος 2018): Το δικαστήριο «κούρεψε» 340.000 ευρώ (95%) από δανειολήπτρια. Συνολική οφειλή 376.264,85 ευρώ (στεγαστικά, καταναλωτικά και επαγγελματικό) αλλά θα καταβάλλει μετά το κούρεμα 35.739,98 ευρώ στις τρεις πιστώτριες τράπεζες. Η δανειολήπτρια αδυνατούσε να αποπληρώσει τις δόσεις από το έτος 2015 οπότε όμως είχε απορριφθεί αίτηση της να υπαχθεί στον Νόμο Κατσέλη επειδή ήταν έμπορος. Τελικά δικαιώθηκε μεταγενέστερα. Πρόκειται για νεαρή γυναίκα διαζευγμένη, μητέρα δύο ανήλικων παιδιών
  • Ειρηνοδικείο Χανίων(Μάρτιος 2018): Οικογένεια δανειοληπτών έσωσε το σπίτι της και “κούρεψε” το χρέος της κατά 70%. Είχαν πάρει στεγαστικό δάνειο και δύο καταναλωτικά, είτε ως οφειλέτες, είτε ως εγγυητές αλλήλων από δύο τράπεζες. Συνολική οφειλή 78.122,77 ευρώ, μετά το κούρεμα κατά 70% θα πληρώσει 22.534 ευρώ.
  • Ιεράπετρα (Οκτώβριος 2017): 20% κούρεμα με απόφαση του Ειρηνοδικείου Ιεράπετρας σε δάνεια οικογένεια αστυνομικού, η οποία χρωστούσε το χρηματικό ποσό των 113.096 ευρώ μέσω τεσσάρων δανείων σε μία τράπεζα. Επέβαλε τμηματική εξόφληση ενώ 22.697,61 ευρώ, διαγράφεται. Εισόδημα που διαθέτουν: 000ευρώ, μηνιαίως από μισθούς ενώ οι ίδιοι δηλώνουν ότι τα έξοδα διαβίωσης τους φθάνουν τα 1500 ευρώ.
  • Πάτρας (Φεβρουάριος 2017): δικαστήριο επέβαλε 79% κούρεμα και απάλλαξε δανειολήπτη από «κόκκινα» δάνεια 250.000 ευρώ! Πρόκειται για υπάλληλο τράπεζας- οι οφειλές του οποίου ανέρχονταν συνολικά στις 297.000 ευρώ, από λήψη δανείων. Το υπόλοιπο καθορίστηκε σε 42.000 ευρώ, σε μηνιαίες δόσεις ύψους 137,44 ευρώ, για 29 έτη. Έγινε δεκτή αντένταση της δικηγόρου, περί μη δόλιας περιέλευσης δανειολήπτη σε υπερχρέωση αφού οι ίδιες πιστώτριες ήταν αυτές που συνέβαλλαν σημαντικά στο οικονομικό του αδιέξοδο, προκαλώντας του την αισιοδοξία και την πεποίθηση ότι θα μπορέσει να ανταποκριθεί στην εξυπηρέτησή τους και έτσι τον ενέπλεξαν σε υπερβολικό δανεισμό και σε εξάρτηση από αυτόν.
  • Καβάλα (Μάιος 2012): το Ειρηνοδικείο Καβάλας αποφάσισε να διαγράψει το σύνολο των οφειλών μιας χήρας που έπαιρνε σύνταξη 420 ευρώ και όφειλε στις τράπεζες 61.000 ευρώ.
  • Χανιά (Ιανουάριος 2017): Ειρηνοδικείο Χανίων “κούρεψε” το χρέος οικογένειας κατά 78%. Σε σύνολο χρέους 146.336,39 ευρω ο σύζυγος θα καταβάλει 7.200 ευρώ και άλλα 24.875 η σύζυγος.
  • Ηράκλειο Κρήτης (Φεβρουάριος 2018): Κούρεμα χρέους κατά 99% πέτυχε ένας άνεργος, πατέρας δύο παιδιών με απόφαση του Ειρηνοδικείου. Συνολική οφειλή 239.397 ευρώ (καταναλωτικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες), διασώζοντας όλα τα περιουσιακά του στοιχεία με καταβολή μηνιαίας δόσης των 40 ευρώ, για 60 μήνες, δηλ. θα καταβάλλει συνολικά, μόνο 2.400 ευρώ και για τις δύο πιστώτριες τράπεζες.
  • Ηράκλειο Κρήτης (Απρίλης 2012): μέσα σε διάστημα μίας εβδομάδας το Ειρηνοδικείο ενέκρινε το «κούρεμα» του 74% των οφειλών μιας υπερχρεωμένης οικογένειας (από 151.000 ευρώ στα 39.900 ευρώ) και κατά 40% ενός άνεργου, που όφειλε 323.000 ευρώ (διαγραφή 170.000 ευρώ).

Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις εξόφθαλμους κατάχρησης τόσο από πλευράς δανειοληπτών με δόλιο υπέρμετρο δανεισμό που ήταν φανερό ότι δεν μπορούσε να καλυφθεί όσο και αβλεψίας από τα τραπεζικά στελέχη. Σε αυτές τις περιπτώσεις παραπέμφθηκαν και οι δυο πλευρές σε περαιτέρω έλεγχο. Τέτοια περίπτωση προέκυψε στο Ειρηνοδικείο Νεάπολης Κρήτης όπου οι δανειολήπτες λάβαν υπέρμετρα υψηλό για τις δυνατότητές τους στεγαστικό αλλά και τα τραπεζικά στελέχη παραπέμφθηκαν να ελεγχθούν για κακουργηματική απιστία. Μια ανάλογη περίπτωση αναφέρθηκε για υπέρμετρο δανεισμό οφειλέτρια εκπαιδευτικού στην Ρόδο η οποία υπόθεση αρχικά είχε οδηγήσει σε κούρεμα 75% το 2012 αλλά έφτασε μέχρι τον Άρειο Πάγο όπου η απόφαση ανατράπηκε αλλά παρόλα αυτά αναγνωρίστηκε και η συνυπευθυνότητα των τραπεζών ακόμα και αν υπήρχε δόλος από την δανειολήπτρια (Δεκέμβριος 2016)

Οργανώσεις (Πλήρεις ονομασίες) 

Κρατικές

  • Γραφείο Ενημέρωσης Υποστήριξης Δανειοληπτών (ΓΕΥΔ) που ειπάγεται στην Ειδική Γραμματεία Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους (ΚΥΣΔΙΧ)
  • Μεσολαβητής Τραπεζικών Επενδυτικών Υπηρεσιών (ειπάγεται στον Συνήγορο του Καταναλωτή)

Ανεξάρτητες ΜΚΟ

  • Ένωση Εργαζομένων Καταναλωτών Ελλάδος
  • Πανελλήνια Ομοσπονδία Ελλήνων Καταναλωτών (ΠΟΜΕΚ) Η Παρέμβαση, με μέλη κατά τόπους οργανώσεις
  • Ένωση Καταναλωτών Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ (Συνήγορος Καταναλωτή)
  • Γενική Ομοσπονδία Καταναλωτών Ελλάδος (ΙΝΚΑ) με μέλη κατά τόπους οργανώσεις
  • Σύλλογος Δανειοληπτών Τραπεζών και Οφειλετών Δημοσίου
  • Ένωση Καταναλωτών και Δανειοληπτών
  • Εθνικό Ινστιτούτο Χρηματοπιστωτικών Ερευνών (ΕΙΧΕ)

Αυτόνομες κινήσεις πολιτών, πολιτικές, επαγγελματικές και εργατικές οργανώσεις

  • Συντονισμός Συλλογικοτήτων Αθήνας, Θεσσαλονίκης και άλλων περιοχών
  • Ενωτική Πρωτοβουλία κατά των Πλειστηριασμών
  • Συνδεδεμένες με πολιτικούς χώρους πρωτοβουλίες (ΠΑΜΕ, ΛΑΕ, κλπ)
  • Συλλογικότητα «Αλληλεγγύη για Όλους»
  • Πρωτοβουλία «Δρόμος Ανοιχτός»
  • Κίνημα Υπέρβαση
  • Κίνημα Δεν Πληρώνω
  • Εργατικά Κέντρα και Επιχειρηματικοί/Επαγγελματικοί Σύνδεσμοι και Οργανώσεις
  • Και άλλες πολλές…

Πρόσθετα στοιχεία για Bad Bank – Πρόταση EBA

Πρόσθετα στοιχεία για Bad Bank –Πρόταση EC EU 

Advertisements

Κόκκινα Δάνεια και Πλειστηριασμοί: Μέγεθος Φαινομένου, Αιτίες και Αποτελέσματα. Από το Επιλεκτικό Grexit στο Σκάνδαλο της Ανακεφαλαιοποιήσης των Τραπεζών

Βαδίζουμε πλέον στην τελευταία περίοδο των μνημονίων, εάν πιστέψουμε το κυβερνητικό αφήγημα και κάποιους πολιτικούς και ΜΜΕ στην Ευρώπη, αν και βέβαια κάτι τέτοιο δεν το συμμερίζεται και η Ελληνική κοινή γνώμη. Και πώς να το πιστέψει εξάλλου αφού όπως έχουμε αναφερθεί αλλού, δεν είναι δυνατή η λειτουργία της χώρας για μακρό διάστημα με τόσος χρέος χωρίς υποστήριξη και χωρίς μια σημαντική και βιώσιμη ανάπτυξη. Παρόλα αυτά μια από τις τελευταίες υποχρεώσεις πριν τελειώσει η εμφανής τουλάχιστον μνημονιακή περίοδος, η οποία προωθείται επειγόντως αυτόν τον καιρό, είναι το ξεκαθάρισμα των χαρτοφυλακίων των τραπεζών από κόκκινα δάνεια. Αυτό θα πρέπει να γίνει μεταξύ άλλων με πωλήσεις δανείων και πλειστηριασμούς. Είναι ίσως και το πιο δύσκολο ή επώδυνο μέτρο μια που μπορεί να προκαλέσει μαζικές αντιδράσεις ειδικά μετά από οκτώ χρόνια κρίσης χωρίς τελειωμό. Στο τέλος κουρεύουν το γαμπρό όπως λέει και η παροιμία…

Η εξήγηση για την απόφαση αυτή είναι ότι το επιτάσσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (εδώ και αρκετό διάστημα) ώστε να υπάρξει ξαλάφρωμα των τραπεζών, να απελευθερωθούν τραπεζικά κεφάλαια ώστε να μη χρειαστεί ακόμα μία ανακεφαλαιοποίηση και να αποδοθεί το χρήμα αυτό μετά στην οικονομία. Είναι αλήθεια ότι λείπουν κεφάλαια, από την άλλη είναι αλήθεια ότι οι μέτοχοι των κατ’όνομα Ελληνικών τραπεζών που είναι μερικοί πολύ μεγάλοι ξένοι επενδυτές, έχουν ζημιωθεί σε μεγάλο βαθμό έως τώρα από τις προηγούμενες ανακεφαλαιοποιήσεις. Μάλλον θα προσπαθούν να αποφύγουν να ξαναβάλουν το χέρι στη τσέπη.  Από την άλλη ίσως κάποιοι περιμένουν να ωφεληθούν από αυτές τις ρευστοποιήσεις.

Μέγεθος Φαινομένου και Χαρακτηριστικά των Κόκκινων Δανείων

Υπάρχουν γύρω στα €100 δις σε μη εξυπηρετούμενα ή σε καθυστέρηση δάνεια τα οποία με βάση τα δεδομένα αποτελούν σχεδόν το ήμισυ των τραπεζικών δανείων.  Από τα δάνεια αυτά τα επιχειρηματικά είναι τα περισσότερα (περίπου €64 δις) και ακολουθούν τα στεγαστικά με €28 δις και τα καταναλωτικά με €15 δις τα οποία συνήθως είναι και χωρίς ή με μειωμένες εξασφαλίσεις (τα πάλαι ποτέ διακοποδάνεια, εορτοδάνεια, δάνεια αγοράς αυτοκινήτων κ.α.).

Από τα επιχειρηματικά το 25% αφορά μικρές επιχειρήσεις (δηλ ατομικές ή μέχρι 9 άτομα και το 37% μικρομεσαίες (δηλ 9-250 άτομα). Πολλά από τα δάνεια αυτά έχουν εξασφαλίσεις προσωπική περιουσία των δανειοληπτών και σε αυτές τις περιπτώσεις κινδυνεύουνε ακόμα και πρώτες κατοικίες επιχειρηματιών ή εγγυητών με κατάσχεση. Βέβαια πολλές από αυτές τις μικρές, πιθανότατα κυρίως εμπορικές επιχειρήσεις, είναι θύματα της κρίσης, της μείωσης της κατανάλωσης και της αύξησης των φόρων. Άρα τιμωρούνται για λόγους πέρα από αυτούς. Κατά πληροφορίες οι Ελληνικές τράπεζες έχουν καλύψεις για το 50-70% αυτών των υπολοίπων, δηλαδή περίπου το μισό από αυτό το ποσό είναι ανακτήσιμο με βάση υποθήκες, κάτω φυσικά από κανονικές συνθήκες, δηλαδή σε περιπτώσεις βεβιασμένων κινήσεων το έσοδο ίσως να’ναι και μικρότερο. Επίσης έχουν προχωρήσει σε λογιστική απομείωση μέσω προβλέψεων των απαιτήσεων αυτών αναλόγως και με την επικινδυνότητά τους, πχ στα στεγαστικά μπορεί να είναι 30% ενώ στα καταναλωτικά περισσότερο. Τι σημαίνει αυτό; Ότι η τράπεζα παραδέχεται εσωτερικά και προς τους μετόχους της ότι δεν θα εισπράξει όλο το ποσό αν και από τον δανειολήπτη διεκδικεί το 100%.

Αυτό που είναι ενδιαφέρον είναι ότι τα δάνεια των μεγάλων επιχειρήσεων (€15δις) συγκεντρώνονται σε λίγους μεγάλους ομίλους και κλάδους οι οποίοι μπορεί να είναι και προβληματικοί. Εντοπίζονται ας πούμε €4,5 δις. κόκκινων δανείων σε 5 κλάδους της Οικονομίας (τουρισμού, τροφίμων και ποτών, υγείας και φαρμάκων, μεταφορών και ιχθυοκαλλιεργειών) ενώ περίπου 168 όμιλοι με 820 επιχειρήσεις, οι οποίοι έχουν περίπου €11 δις. ευρώ μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα.  Κάποια ίσως δεν έχουν πραγματικά δυνατότητα αποπληρωμής λόγω συνθηκών της αγοράς. Από την άλλη εάν ήταν δυνατό να εισπραχθούν οι απαιτήσεις από τους μεγαλόσχημους οφειλέτες με τον έναν ή τον άλλον τρόπο τότε θα υπάρξει πολλαπλάσιο όφελος από το κυνήγημα εκατοντάδων χιλιάδων μικροοφειλετών.

Πρόγραμμα πλειστηριασμών

Τα κόκκινα δάνεια λοιπόν πρέπει να μειωθούν κατά €40 δις (σε τιμές πριν από την κρίση) σύμφωνα με τις επιταγές της ΕΚΤ. Η μείωση εκτιμάται ότι μπορεί να γίνει με ρυθμίσεις, διαγραφές και πλειστηριασμούς αξίας €11,5 δις που αντιστοιχούν σε 130.000 ιδιοκτησίες. Ο στόχος είναι να εισπραχθούν €1,5 δις από 10.000 πλειστηριασμούς το 2010 (δηλ. μέση αξία πλειστηριαζόμενων ακινήτων τα €150.000 τα οποία πριν την χρήση μπορεί και να ήταν 30% παραπάνω δηλ. στα €200.000). Για τα επόμενα χρόνια ο σχεδιασμός είναι να ενταθούν οι πλειστηριασμοί με 40.000 κατ΄έτος μεταξύ 2019-2021 και να αποφέρουν τα υπόλοιπα 10 δις. Μάλλον σχετικά φιλόδοξο ακούγεται.

Για να αποφευχθούν οι κοινωνικές αναταραχές και αντιδράσεις από τους πλειστηριασμούς υπάρχει νομική προστασία (μετά από υπαγωγή στους νόμους Κατσέλη-Σταθάκη) για τους πλειστηριασμούς πρώτης κατοικίας και τιμές ακινήτων μέχρι € 180.000 για εργένηδες και έως € 280.000 για οικογένειες. Αυτοί οι περιορισμοί της πρώτης κατοικίας όμως λήγουν το 2019. Επίσης δεν καλύπτουν τα ακίνητα που χρησιμοποιούνται ως εξασφάλιση επιχειρηματικών δάνειων. Αυτά θα πρέπει να είναι αρκετά (έχει αναφερθεί 50.000), λαμβάνοντας υπόψη τον μεγάλο αριθμό μικρών επιχειρήσεων στην Ελλάδα καθώς και την καταστροφή που προκλήθηκε από την ύφεση και το πρόγραμμα «διάσωσης». Ήδη έχουν πραγματοποιηθεί πλειστηριασμοί πρώτων κατοικιών από εγγυήσεις σε επιχειρηματικά δάνεια που αφορούσαν μάλιστα και μικρές ιδιοκτησίες, κάτι το οποίο είναι λυπηρό. (σημ. οι πλειστηριασμοί αναρτώνται κάθε εβδομάδα στην ιστοσελίδα www.tnomik.gr αλλά παρακολουθούνται και από διάφορες ακτιβιστικές οργανώσεις)

Παράλληλα, από τις αρχές του 2018, τα ακίνητα μπορούν να πωληθούν σε fund-κοράκια. Εξ ου ακούγεται μάλλον και ότι οι επενδυτές επιστρέφουν στην Ελλάδα … Οι αξίες αυτών των ιδιοκτησιών είναι κατά πάσα βεβαιότητα πολύ χαμηλότερες από ό,τι πριν από την κρίση και θα πωλούνται σε ένα κλάσμα της ονομαστικής αξίας των δανείων σύμφωνα και με την παγκόσμια πρακτική. Αυτά τα fund δεν υπόκεινται στους περιορισμούς προστασίας πρώτης κατοικίας.

Να σημειώσουμε επίσης ότι εκτός από τα υποθηκευμένα ακίνητα των κόκκινων δανείων πλειστηριασμοί θα γίνουν και για οφειλές προς το δημόσιο όπου δεν ισχύει και η προστασία της πρώτης κατοικίας. Περίπου €100 δις είναι οι οφειλές στο δημόσιο αν και οι περισσότερες οφειλές, 80%, είναι κάτω των €2.000. Οι οφειλές που χρωστούν περισσότερα από €10.000 είναι 290.000 και άγνωστο πόσα ακίνητα θα βγουν σε πλειστηριασμό (από 1η Μαΐου). Ενδιαφέρον θα’ναι το τι συμβαίνει αν ο ιδιοκτήτης του ακίνητου χρωστάει και φόρους και το δάνειο και εάν τα έχουν διπλομετρήσει ποιος θα προλάβει να εισπράξει..

H βιομηχανία των πλειστηριασμών και ληξιπρόθεσμων απαιτήσεων στην Ελλάδα

Το θέμα των πλειστηριασμών δεν είναι νέο. Έχουν γίνει ήδη πολλοί. Περίπου 290.000 έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία 10 χρόνια και πάνω από 160.000 από το ξέσπασμα της κρίσης το 2010. Παρόλα αυτά ακόμα να ξεκαθαρίσουν τα δάνεια των τραπεζών. Η διαφορά πλέον είναι .ότι οι πλειστηριασμοί θα μπορούν να είναι και ηλεκτρονικοί με το οποίο εικάζεται ότι μπορούν να αντιμετωπιστούν οι αντιδράσεις από τις διάφορες οργανώσεις. Και πώς να μην υπάρχουν άλλωστε;  Μετά από τόσα χρόνια κρίσης χωρίς τέλος η κοινωνία έχει εξαντληθεί και απελπιστεί.

Έως το τέλος του 2017 είχαν πουληθεί σε funds ή διαβιβαστεί σε εταιρίες διαχείρισης δάνεια αξίας €6 δις. Τα πακέτα αυτά αφορούσαν κυρίως σε κατώτερης ποιότητας δάνεια κυρίως καταναλωτικά που δεν έχουν εξασφαλίσεις άρα είναι δύσκολη η αποπληρωμή. Τέτοια πακέτα έχουν πουληθεί στο 3% της αξίας τους κατά τα ισχύοντα και διεθνώς. Τα στεγαστικά και τα ενυπόθηκα επιχειρηματικά μπορούν να αποφέρουν περισσότερα αλλά συνήθως με βάση του τι συμβαίνει και διεθνώς (και σε χώρες με καλύτερες οικονομικές συνθήκες) δεν υπερβαίνουν το 20% της αρχικής αξίας ή έστω μέχρι 35%. Μεγάλο ρόλο παίζει τι δάνεια περιλαμβάνονται και τι εξασφαλίσεις σε αυτές τις πωλήσεις καθώς πολλές φορές πακετάρονται μαζί δάνεια διαφορετικών τύπων και με διαφορετικού είδους και ποιότητας εξασφαλίσεις (δηλ. εξαρτάται αν τα ακίνητα είναι σε δημοφιλείς περιοχές ή όχι κλπ).

Μέσα στο 2018 ετοιμάζονται προς πώληση δάνεια αξίας ακόμα €7,4 δις από την Alpha Bank, την Πειραιώς και την Εθνική. Αξίζει όμως να αναλυθεί, κυρίως από τους δανειολήπτες που τα δάνειά τους παραχωρούνται (και οι οποίοι θα πρέπει να ειδοποιούνται προηγουμένως) τι αντιπροσωπεύουν αυτά τα πακέτα και τι τελικά εισπράττει η κάθε τράπεζα. Για παράδειγμα, στο προς πώληση πακέτο δανείων της Εθνικής εκτιμώμενής αξίας €1,9 δις περιλαμβάνονται απαιτήσεις ονομαστικής αξίας €5,2 δις μαζί με πρόστιμα και τους τόκους. Η Εθνική έχει ήδη λάβει προβλέψεις μη είσπραξης και τα έχει καταχωρημένα στα βιβλία της στο €1 δις. Αυτό σημαίνει ότι εάν κάποιος έχει πάρει ένα καταναλωτικό δάνειο €3.000 και μαζί με υπερημερίες έχει φτάσει τα €8.000 τότε η Τράπεζα περιμένει να εισπράξει €1.500 από τον ίδιο τον δανειολήπτη και εάν τα πουλήσει σε funds μπορεί να λάβει και το 5% του συνολικού ύψους τους, δηλ. €400 ή και λιγότερο.

Έως τώρα έχουν αδειοδοτηθεί από την Τράπεζα της Ελλάδος (Ν. 4354/2015) δέκα εταιρίες διαχείρισης δανειακών απαιτήσεων. Οι εταιρίες αυτές μπορούν να εξαγοράζουν δάνεια και να τα διαχειρίζονται όπως και ενυπόθηκα ακίνητα. Οι εταιρίες αυτές είναι οι:

  1. Cepal: σύμπραξη της Alpha Bank με την Ισπανική εταιρία διαχείρισης δανείων και ακινήτων Aktua (αρχικά ιδιοκτησίας του Αμερικανικού fund Centerbridge που πουλήθηκε εν συνεχεία στην Νορβηγική Lindorff το 2017 η οποία πρόσφατα συγχωνεύτηκε με την Σουηδική Intrum Justitia για να δημιουργήσουν την Intrum). Η εταιρία έχει ήδη εξαγοράσει καταναλωτικά δάνεια της Euronbank ενώ διαχειρίζεται και δάνεια της Alpha. Απασχολεί ήδη 200 άτομα.
  2. Pillarstone: σύμπραξη της KKR Credit (του μεγάλου Αμερικανικού επενδυτικού οίκου KKR), της Alpha Bank, της Eurobank και της EBRD. Η εταιρία δραστηριοποιείται κυρίως στην διαχείριση μεγάλων επιχειρηματικών δανείων με επικέντρωση αυτή τη στιγμή στην Φαμαρ (τη φαρμακευτική του χρεωκοπημένου ομίλου Μαρινόπουλου), την πτηνοτροφική μονάδα «Χρυσά Αυγά» και δυο άλλες εταιρίες. Η εταιρία πρόκειται να αγοράσει δάνεια αξίας €1.2 δις συνολικά.
  3. Financial Planning Services (FPS): θυγατρική της Eurobank η οποία διαχειρίζεται δάνεια της τράπεζας. Η εταιρία αναμένεται να φτάσει να απασχολεί 800 άτομα…
  4. Θεά Άρτεμις (δηλ. η θεά του κυνηγιού.… ποιος το σκέφτηκε αυτό το όνομα άραγε;!): είναι θυγατρική της Τράπεζας Αττικής και της Αγγλικής Aldridge EDC Specialty Finance, η οποία διαχειρίζεται ήδη επιχειρηματικά δάνεια της Τράπεζας Αττικής
  5. Independent Portfolio Asset Management: θυγατρική της Alvarez & Marshal (διεθνής συμβουλευτική με ειδίκευση στις αναδιαρθρώσεις επιχειρήσεων)
  6. Resolute Asset Management
  7. UCI
  8. B2Kapital
  9. QQuant
  10. DVO1 Asset Management

Εκτός από αυτές υπάρχει και ένας μεγάλος αριθμός εταιριών που παρέχουν εισπρακτικές υπηρεσίες σε έναν χώρο όπου δραστηριοποιούνται και δικηγορικά γραφεία και φυσικά και τα σχετικά τμήματα των τραπεζών. Σε σχέση με τις εταιρίες διαχείρισης απαιτήσεων αυτοί δεν έχουν ιδιοκτησία των απαιτήσεων αλλά παρέχουν υπηρεσίες (τηλεφωνική επικοινωνία) και συνεπώς έχουν και μικρότερα περιθώρια εξεύρεσης λύσεων εκτός του πλαισίου των οδηγιών που έχουν ήδη πάρει. Να σημειωθεί ότι και οι δυο τύποι εταιριών υπόκεινται σε νόμους όσο αφορά τις πρακτικές τους την επικοινωνία με πελάτες που οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να τους ξέρουν γιατί σε περιπτώσεις παραβάσεων υπόκεινται σε πρόστιμα.

Τι συμβαίνει στο εξωτερικό

Οι πωλήσεις κόκκινων δανείων είναι μια συνήθης πρακτική στο εξωτερικό ειδικά σε ανεπτυγμένες κεφαλαιακές αγορές όπως των ΗΠΑ, εκεί που η εναλλαγή ανάπτυξης και ύφεσης είναι συχνό φαινόμενο και σχετικά αναμενόμενο. Μετά την οικονομική κρίση του 2008-2010 υπήρξαν μεγάλες επισφάλειες από δάνεια στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη πολλά από τα οποία τράπεζες μεταβίβασαν. Στην Ισπανία π.χ. όπου υπήρξε πολύ μεγάλη οικοδομική δραστηριότητα που δεν συμβάδιζε με τα δεδομένα της οικονομίας κυρίως για κατασκευή παραθεριστικών συγκροτημάτων για βορειοευρωπαίους και είχαν δοθεί και πολλά στεγαστικά, πουλήθηκαν δάνεια αξίας πάνω από €100 δις από το 2010 μέχρι σήμερα και έχουν γίνει αρκετές κατασχέσεις. Αυτό δημιούργησε και πολλές αντιδράσεις στην κοινωνία. Ακόμα τα τελευταία τρία χρόνια έχουν πουληθεί δάνεια €63 δις στην Ιταλία, €73 δις στο Ηνωμένο Βασίλειο, μόνο περίπου €5δις στην Πορτογαλία και στην Ιρλανδία, που κατά τα λεγόμενα στον τύπο, πάει καλά και έχει υπερβεί τη κρίση, €37 δις…. Κύριοι αγοραστές των δανείων είναι μεγάλα Αμερικανικά funds όπως οι Cerberus, Blackstone, Fortress, Goldman Sachs, Oaktree, Lone Star. Οι πωλήσεις έχουν εξυγιάνει κάπως τα χαρτοφυλάκια των τραπεζών όπου πλέον έχουν επιστρέψει σε μια κανονικότητα στην Ισπανία με τα κόκκινα δάνεια στο 5% ενώ στην Ιταλία, Πορτογαλία και Ιρλανδία (που λέγεται ότι και ανέκαμψε…) είναι στο 15-20% ενώ στην Ελλάδα και Κύπρο στα δυσθεώρητα ύψη του 50%. Όμως το εάν έχουν οι τράπεζες όφελος εξαρτάται από την τιμή πώλησης.

Ποιο το όφελος από το ξεκαθάρισμα και γιατί τώρα;

          i.    Χαμηλό Τίμημα

Με βάση την ανάλυση που προηγήθηκε σχετικά με τις αξίες πλειστηριασμού προσπαθούμε να καταλάβουμε ποιο είναι το όφελος αυτή τη στιγμή κάτω από δύσκολες οικονομικές συνθήκες αν ο σκοπός είναι η άντληση σημαντικών κονδυλίων. Απ’ότι φαίνεται δε και από τις πεσμένες τιμές των ακινήτων τα προσφερόμενα τιμήματα θα είναι ακόμα χαμηλότερα σε σχέση με πριν την κρίση ή με το που θα μπορούν να βρίσκονται σε κάποια χρόνια. Μάλιστα στην περίπτωση καταναλωτικών δανείων το τίμημα θα είναι σχεδόν αμελητέο σε σχέση με το σύνολο της οφειλής (για αυτό και στην Αμερική πολλές φορές φιλάνθρωποι αγοράζουν τέτοια δάνεια και τα χαρίζουν). Από την άλλη είναι μάλλον σίγουρα ευκαιρία για τα fund-κοράκια αν μπορούν να διακρατήσουν τα ακίνητα για όταν θα έχει επανακάμψει η ζήτηση ή εάν μπορούν να μεταπωλήσουν αυτή τη στιγμή για περιπτώσεις ακινήτων σε περιοχές με ζήτηση.

        ii.    Χαμηλές Τιμές ακινήτων και η επιδραση της AirBnb

Οι όποιοι πλειστηριασμοί αυτή τη στιγμή θα μειώσουν περαιτέρω την αξία των ακινήτων λόγω υπερπροσφοράς, αυτό συνέβη στις ΗΠΑ. Υπήρξε μάλιστα και πίεση για ανάσχεση των πλειστηριασμών για ένα διάστημα για αυτό το σκοπό. Από την άλλη οι τιμές των ακινήτων έχουν ήδη μειωθεί πάρα πολύ λόγω της οικονομικής κρίσης, των φόρων και της μείωσης του πληθυσμού. H μείωση των τιμών υπολογίζεται σε 41% μεταξύ 2008-2015 και αποτελεί την μεγαλύτερη στην Ευρώπη σύμφωνα με μελέτη της PwC. Υπολογίζεται ότι έχουν χαθεί €2 τρις από την αξία των Ελληνικών ακινήτων σε σχέση με το 2008 σύμφωνα με στοιχεία του Γιάννη Περρωτή, διευθύνοντα συμβούλου της εταιρείας παροχής υπηρεσιών ακινήτων CBRE Atria και αντιπρόεδρου της Ένωσης Επενδυτών Real Estate και Εταιρειών Ανάπτυξης Ακινήτων. Μάλιστα μια πτώση στην τιμή των ακινήτων θα επιφέρει και πτώση στη αξία των χαρτοφυλακίων των τραπεζών (αφού θα πιεστούν να αναπροσαρμόσουν σε αγοραίες αξίες όλο το χαρτοφυλάκιο). Για αυτό εξάλλου σε πολλές περιπτώσεις που δεν επιτυγχάνεται ικανοποιητική τιμή στον πλειστηριασμό, αγοραστής είναι η ίδια η τράπεζα.

Η πτώση στην αγορά ακινήτων και οικοδομών είναι μια τάση που δεν είναι γρήγορα αναστρέψιμη και ίσως είναι από τις μεγαλύτερες ζημιές της κρίσης. Αυτό οφείλεται στο μεγάλο απόθεμα σπιτιών το οποίο εκτιμάται σε 6,4 εκατομμύρια (ή 1,7 κατοικίες ανά οικογένεια..! αφού υπάρχουν και αρκετές εξοχικές ή δευτερεύουσες) από τα οποία 300.000 εκτιμώνται ότι είναι άδεια. Με βάση την αύξηση του πληθυσμού και την μεταβολή του αποθέματος κατοικιών προβλέπεται ότι η αγορά θα επιστρέψει στα προ κρίσης επίπεδα μετά από 35 χρόνια κατά την PwC…

Όμως τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια αναθέρμανση στις τουριστικές περιοχές λόγω της αύξησης του τουρισμού και της αγοράς σπιτιών για τη λειτουργία τους ως τουριστικά καταλύματα μέσω από ηλεκτρονικές πλατφόρμες όπως η AirBnb. Αν και αυτό δίνει μια ανάσα στην κτηματαγορά και έσοδα στην οικονομία θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί για τις συνέπειες για το κοινωνικό σύνολο μέσα από την αύξηση του κόστους ενοικίασης και άρα του κόστους διαβίωσης αλλά και την αλλαγή χαρακτήρα συνοικιών. Κάτι τέτοιο συνέβη στην Βαρκελώνη, στην Νέα Υόρκη και αλλού και έφερε αντιδράσεις.

Ήδη παρατηρούνται μεγάλες αυξήσεις ενοικίων σε συνοικίες της Αθήνας κοντά σε αξιοθέατα όπως π.χ στο Κουκάκι που σημειώνει σταθερή άνοδο τα τελευταία χρόνια και πέτυχε αύξηση 31% μόνο το 2017 ενώ θεωρείται ότι σχεδόν τα μισά σπίτια δίνονται για τέτοιες μισθώσεις. Επίσης 15% αύξηση υπολογίζεται ότι σημειώθηκε φέτος, εν μέσω κρίσης, στο κόστος της φοιτητικής στέγης.

Το μεγαλύτερο όφελος από την αύξηση των τιμών των ακινήτων θα την εισπράξουν αυτοί που έχουν πολλές ιδιοκτησίες σε τουριστικές περιοχές ή αυτοί που μπορούν να τα αγοράσουν φθηνά στους πλειστηριασμούς. Λέγεται ότι ίσως αυτό να είναι ένας σκοπός τους. Αναφέρεται ότι ξένα fund και άλλοι ιδιώτες ήδη αγοράζουν σπίτια στους ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς από το εξωτερικό. Ελπίζουμε κάποια έσοδα τουλάχιστον να επιστρέψουν στην οικονομία μέσω της φορολογίας. Από την άλλη πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί γιατί δεν ξέρουμε και πως θα χρησιμοποιηθούν τα σπίτια αυτά και τι προβλήματα ή ευκαιρίες μπορεί να δημιουργηθούν στις περιοχές αυτές και πως θα επηρεαστούν και οι τιμές στις γειτονικές περιουσίες.

       iii.    Μείωση εισοδημάτων

Το άλλο αρνητικό γεγονός αυτή την συγκυρία είναι η μεγάλη μείωση των εισοδημάτων σε σχέση με τις χρυσές εποχές της εισαγωγής του Ευρώ την προηγούμενη δεκαετία (όπου δόθηκαν φουσκωμένα δάνεια με βάση φουσκωμένους μισθούς) ή ακόμα και η απουσία εισοδημάτων εάν μιλάμε για τους τόσους άνεργους. Το μέσο διαθέσιμο εισόδημα έχει πέσει κατά 23% μεταξύ 2009 και 2016 από $24.600 σε $18.900 ενώ το ΑΕΠ/κεφαλή κατά 15% (σε πραγματικές τιμές). Η μείωση των μέσων ονομαστικών και πραγματικών μισθών για την περίοδο 2009 – 2016 ανέρχεται συνολικά σε 18,9% και 22,5% αντίστοιχα, κατά τον ΣΕΒ. Ίσως να είναι και μεγαλύτερη στην πραγματικότητα.

Μέσα στο κλίμα οικονομικής στενότητας τα νοικοκυριά έχουν μειώσει τα έξοδά τους. Σύμφωνα με ετήσια έρευνα της ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ (Δεκέμβριος 2017) οι οφειλές προς τράπεζες είναι ένα έντονο πρόβλημα για τα νοικοκυριά με το 32,2% να εκτιμά ότι δεν θα μπορέσει να ανταποκριθεί στις δανειακές του υποχρεώσεις το επόμενο έτος, το 31,1% (450.000) να έχει ήδη ληξιπρόθεσμες οφειλές σε τράπεζες και το 25% να φοβάται για απώλεια της κατοικίας του.

Τo “Επιλεκτικό Grexit”

Καλώς ή κακώς το Grexit έχει συμβεί, αλλά όχι για όλους…:

  • Η οικονομία και η κοινωνία έχουν αποδεκατιστεί από την κρίση με την πτώση στο ΑΕΠ, στα εισοδήματα, την πτώση της ακίνητης ιδιωτικής περιουσίας, την ανεργία, τα κοινωνικά προβήματα και την μετανάστευση των νέων και των επιστημόνων. Ως απόδειξη αυτού η Eurobank έχει υπολογίσει ότι η μείωση στο εργατικό κόστος και στα άλλα έξοδα παραγωγής έχει μειώσει την πραγματική συναλλαγματική αξία στις διεθνείς εμπορικές συναλλαγές, κατά 20% σε σχέση με πριν την κρίση.
  • Από την άλλα, το ιδιωτικό χρέος έχει παραμείνει σταθερό στο 100% σε Ευρώ δηλαδή στο επίπεδο που είχαν διαμορφωθεί τα δάνεια πριν την κρίση (Σημ. το δημόσιο χρέος «κουρεύτηκε» κατά 53% το 2012 με το PS και αυτό επίσης παραμένει σε μη βιώσιμα ύψη). Δεν υπάρχει προοπτική εξόδου από το μνημονιακό καθεστώς(ή καθεστώς επιτήρησης) και την κρίση. Σύμφωνα με διάφορες εκτιμήσεις η Ελλάδα χρειάζεται επενδύσεις μεταξύ €50-100 δις αλλά δεν υπάρχει σχέδιο για να επιτευχθούν εκτός από ευχολόγια. Παράλληλα έχει στερέψει η αγορά από κεφάλαια λόγω του κλεισίματος της στρόφιγγας των τραπεζικών δανείων.

  • Η πραγματική αξία των δανείων υπολείπεται της ονομαστικής αξίας τους (under water): για παράδειγμα αν κάποιος έχει πάρει δάνειο για αγορά ακινήτου αξίας € 200,000 πριν την κρίση με εξόφληση σε 40 έτη και μηνιαία δόση €1,000-1,100 τότε αν μετά την κρίση το εισόδημα του μειώθηκε κατά 30% και η αξία του ακινήτου επίσης κατά 30% τότε το δάνειο κουρευόταν κατά 30% η μηνιαία δόση θα έπεφτε στα € 750 (με διάρκεια και επιτόκια περίπου τα ίδια). Το ίδιο φαινόμενο υπήρξε στις ΗΠΑ όπου μετά την κρίση του 2008 (που ήταν και ηπιότερη σε σχέση με την Ελλάδα αφού το ΑΕΠ έπεσε κατά 2-4% σε σχέση με 40% στην Ελλάδα, και η ανεργία ανέβηκε στο 10% αντί 25%) σχεδόν 4.5 εκατ νοικοκυριών (or1% του συνόλου) χρώσταγε περισσότερα από την αξία του ακινήτου.

Κακοπληρωτές: Ποιοι είναι;

Μέσα σε αυτό το κλίμα δεν είναι απίθανο ότι πολλοί δανειολήπτες να χρωστάνε και οι οποίοι υπολογίζονται σε 1,2 εκατομμύρια (δηλαδή ένας στους πέντε εάν μιλάμε με βάση τον ενεργό πληθυσμό;). Δεν είναι περίεργο το μεγάλο αυτό νούμερο;  Δηλαδή ή είναι στραβός ο γιαλός ή στραβά αρμενίζουμε που λέει και η παροιμία.

Αλλά εκτός από αυτούς που έχουν αδυναμία κάποιοι δεν θέλουν να πληρώσουν Αυτοί είναι οι λεγόμενοι στρατηγικοί κακοπληρωτές οι οποίοι υπολογίζονται σε 300.000. Ποιοι είναι όμως αυτοί; Είναι για παράδειγμα αυτοί που αντί να πληρώνουν το δάνειό τους προτιμούν να αγοράζουν φαγητό για την οικογένειά τους ή θέρμανση για το σπίτι ή να μορφώνουν τα παιδιά τους; Η είναι απατεώνες με offshore; Και ποιες από τις δαπάνες είναι περιττές και ποιες αναγκαίες και ποιος το καθορίζει αυτό και με ποια κριτήρια; Κατά την ίδια λογική και οι ασφαλιστικοί οργανισμοί έχουν μειώσει τις συντάξεις λόγω μείωσης της περιουσίας τους ακόμα και αν αυτό έχει κριθεί αντισυνταγματικό. Το ότι μειώθηκαν τα έσοδά τους όμως δεν έχει να κάνει κάτι με το τι είχε συμφωνηθεί με τους συνταξιούχους, το ίδιο που συμβαίνει δηλαδή και με τα δάνεια.

Εκτός από κάποιους ας πούμε «απατεώνες» ή ανεύθυνους είναι κάποιος κακόβουλος όταν έχει δει την αξία του ακινήτου του να πέφτει 40% αλλά όχι το δάνειο του και να έχει μειωθεί και το διαθέσιμο εισόδημα του κατά 20% και πάνω; Ή ας πούμε ότι η δόση του στεγαστικού του είναι €1.000 για ένα ακίνητο που άξιζε €200.000 πριν την κρίση αλλά τώρα με την ύφεση έχει την δυνατότητα να μείνει με ενοίκιο €500 σε ανάλογο ή και καλύτερο σπίτι. Θα πρέπει κάποιος να στερηθεί για να πληρώσει ένα δάνειο που απευθύνεται σε άλλες εποχές και δεδομένα και να περικόψει τις δαπάνες του; Από την άλλη ας υποθέσουμε ότι είναι δυνατή η αναπροσαρμογή και το κούρεμα του δανείου με βάση τα νέα οικονομικά δεδομένα. Τότε αν ένας δανειολήπτης είχε πάρει δάνειο 40 χρόνων για αγορά ακινήτου €200.000 πριν την κρίση με δόση περίπου €1.000-1.100 τότε αυτή τη στιγμή με 30% λιγότερα έσοδα (δηλ. διαθέσιμο εισόδημα μετά από φόρους) και 30% χαμηλότερη αξία ακινήτου αν μπορούσε να μειωθεί και η αξία του δανείου του κατά 30%, η δόση θα έπεφτε στα €750 περίπου (με χονδρικούς υπολογισμούς). Βέβαια μπορεί και οι τράπεζες να μειώνουν τις δόσεις αλλά αυξάνουν την διάρκεια που φτάνει να πληρώνουν ακόμα και τα παιδιά τους. Θα αναφερθούμε αλλού σε αυτά γιατί χρειάζεται προσοχή. Όμως μία μείωση των ενήμερων στεγαστικών κατά 30% θα δημιουργούσε και μία τρύπα περίπου €10 δις για τις τράπεζες…

Να μη παρεξηγηθούμε εδώ ότι θέλουμε να υπερασπιστούμε τους κακοπληρωτές ούτε τα κουρέματα των στεγαστικών. Πόσο μάλλον όταν οι οφειλές αυτές βαρύνουν όλους μας.  Απλά πολλά από αυτά τα προβλήματα για τον γράφοντα δεν είναι τίποτα περισσότερο από επακόλουθα της κρίσης και της υποτίμησης των εσόδων σε επίπεδα δραχμής αλλά παραμονής των δανείων σε επίπεδα ευρώ (το επιλεκτικό Grexit που είπαμε….). Το ποιος ζημιώνεται και ποιος ωφελείται ας το κρίνει ο καθένας.

Εάν κάποιος δανειολήπτης είναι απατεώνας και δεν πληρώνει ενώ διατηρεί χρήματα σε υπεράκτιους λογαριασμούς (offshore) τότε να ερευνηθεί η προέλευση και να γίνει προσπάθεια ανάκτησης αν χρωστάει. Όμως για τους λογαριασμούς offshore δεν έχει γίνει καμιά συζήτηση ειδικά μετά την αποτυχία έρευνας της Λίστας Lagarde αλλά και πιο πρόσφατα με την αποκάλυψη τουλάχιστον €100 δις σε offshore από τα Panama Papers (όσα δηλαδή και τα κόκκινα δάνεια πάνω-κάτω). Γιατί δεν επικεντρώνονται στην εξέταση αυτών των λογαριασμών;

Ο πρωθυπουργός είπε ότι η επικέντρωση των πλειστηριασμών θα πρέπει να γίνει σε αυτούς τους μεγάλους στρατηγικούς κακοπληρωτές. Τόσοι πολλοί είναι αυτοί; Δηλαδή υπάρχουν 300.000 ανάμεσά μας ή 1 εκατομμύριο με offshore; Και εν τέλει αν ήθελε να παρέμβει στους πλειστηριασμούς το πολιτικό σύστημα τότε θα μπορούσε να ψηφίσει ένα νόμο ή να μην απωλέσουν τον έλεγχο των τραπεζών με την ανακεφαλαιοποίηση του 2015.

Ιδιωτικό Χρέος και ο ρόλος των Τραπεζών

Μετά την είσοδο στο Ευρώ η Ελλάδα έζησε μια περίοδο χαμηλού κόστους και εύκολα προσβάσιμου τραπεζικού δανεισμού με αποτέλεσμα να αυξηθούν πολύ οι δανειοδοτήσεις. Την δεκαετία του 2000 οι τράπεζες συναγωνίζονταν για το ποιος θα δώσει περισσότερα δάνεια πιο γρήγορα ικανοποιώντας όλες τις καταναλωτικές ανάγκες (στεγαστικά, καταναλωτικά, αγοράς αυτοκινήτου κλπ)

Μεγάλος αριθμός δανείων δόθηκε με ευνοϊκές προσφορές. Οι διαφημίσεις ανέδιδαν μια εικόνα ευδαιμονίας, φιλικότητας και συνεργασιμότητας από τις Τράπεζες. Το σπίτι παρουσιαζόταν ως επένδυση.

Μια από τις πιο ενδεικτικές περιπτώσεις υπερβολής ήταν η παροχή δανείων για κάλυψη εποχιακών καταναλωτικών αγαθών όπως δώρα εορτών (εορτοδάνειο) ή έξοδα διακοπών (διακοποδάνεια). Υπήρχαν περιορισμοί στην έκδοση αυτών των δανείων αλλά κάποιοι δανειοληπτες κατάφεραν να τις ξεπεράσουν παίρνοντας πολλαπλά δάνεια. Επίσης ευρεία ήταν η χρηματοδότηση για αγορά αυτοκινήτων (τα οποία ήταν εισαγόμενα και σε μεγάλο ποσοστό από ΕΕ). Έτσι η αγορά αυτοκινήτου τριπλασιάστηκε στα 300.000 τεμάχια στα μέσα της δεκαετίας του 2000.  Γενικά μεγάλο μέρος των καταναλωτικών δανείων που τώρα έχουν υψηλή επισφάλεια κατευθύνθηκαν σε εισαγόμενα προϊόντα, πολλά από την ΕΕ.

Με την γενναιόδωρη αυτή πολιτική δανειοδότησης τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα, είχαμε τα εξής αποτελέσματα

  • Το σύνολο των δανείων του δημοσίου και ιδιωτικού τομέα της Ελλάδας ανήλθε στο 200% του ΑΕΠ 2009 ενώ στις ΗΠΑ στο 300% και στο Ηνωμένο Βασίλειο το 280% περίπου
  • Ο δανεισμός του ιδιωτικού τομέα (επιχειρηματικά, στεγαστικά, καταναλωτικά) διπλασιάστηκε μετά το 2000 από σχεδόν 50% σε κοντά 100% και πλέον ανήλθε στο ίδιο επίπεδο με το δανεισμό του δημόσιου τομέα.

Σε σχέση με άλλες χώρες που περιήλθαν σε κρίση χρέους όπως η Ισπανία, Ιρλανδία, Ισλανδία και η Πορτογαλία όπου η κύρια αιτία ήταν ο υπέρογκος ιδιωτικός δανεισμός στην Ελλάδα τα αίτια ήταν περισσότερο μοιρασμένα μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Το ύψος του συνολικού δανεισμού στην Ελλάδα παρόλα αυτά δεν είναι από τα υψηλότερα διεθνώς. Αναλογικά η Ελλάδα είχε μικρότερο ύψους ιδιωτικού δανεισμού σε σχέση με τις ΗΠΑ, την Ισπανία, την Ιρλανδία ή το Ηνωμένο Βασίλειο. Βέβαια οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν δικό τους νόμισμα…

Υπάρχουν βέβαια ευθύνες και στις τράπεζες όσο αφορά τα κόκκινα δάνεια που αποσιωπώνται. Μάλιστα σε διεκδικήσεις που φτάνουν στα δικαστήρια για κουρέματα δανείων έχουν υπάρξει κα παραπομπή τραπεζικών υπαλλήλων για απιστία ή αβλεψία. Θα μπορούσαμε εδώ να εντάξουμε τον καταιγισμό προσφορών δανείων την προηγούμενη δεκαετία, την ταχύτητα και ευκολία έγκρισης τους, τις περιπτώσεις μεγαλοφειλετών, τα διάφορα θαλασσοδάνεια, τα δάνεια σε κόμματα και ΜΜΕ κλπ. Όπως είδαμε οι επισφάλειες από επιχειρηματικά δάνεια υπερτερούν αυτές των στεγαστικών. Υπάρχουν ακόμα και περίεργες περιπτώσεις όπως δανειοδοτήσεις της Τράπεζα Πειραιώς προς τα στελέχη της, τα οποία βρέθηκαν το 2017 στο επίκεντρο έρευνας από την Τράπεζα της Ελλάδος, εξαγοράστηκαν σε χαμηλότερη τιμή.

Παράλληλα να επισημανθεί ότι οι ξένες τράπεζες «κατάφεραν» να απεμπλακούν από την έκθεση τους στο Ελληνικό Χρέος στην διόγκωση του οποίου συμμετείχαν, αποφεύγοντας το κούρεμα που υπέστησαν οι ιδιώτες (δηλ Έλληνες ομολογιούχοι, οι Ελληνικές Τράπεζες και άλλοι). Το χρέος που κατείχαν το 2009 ξεπερνούσε τα €140 δις αλλά είχε μειωθεί σε περίπου €70 δις στο τέλος του 2011. Το Γ’ τρίμηνο του 2010, οι γερμανικές τράπεζες είχαν δάνεια προς στην Ελλάδα ύψους €19,3 δισ. στα βιβλία τους. Τον Μάρτιο του 2011, οι συνολικές δεσμεύσεις του ομίλου της Deutsche Bank στην Ελλάδα όμως είχαν μειωθεί στα μόλις € 1,6 δισ. (Πηγή: Ramifications of debt restructuring on the euro area – The example of Germany’s exposure to Greece, EU Parliament, Directorate General For Internal Policies, June 2011).

ΤΟ Σκάνδαλο ΤΗΣ Ανακεφαλαιοποίησης

Ακόμα πιο σκανδαλώδες είναι το γεγονός ότι το προϊόν των πλειστηριασμών θα αποτελέσει κέρδος για τις Τράπεζες και τους μετόχους τους και όχι του Δημοσίου, δηλ. του Ελληνικού λαού που παρείχε τα κεφάλαια για την διάσωσή τους. Πιο συγκεκριμένα οι συστημικές Τράπεζες ανακεφαλαιοποιήθηκαν με τουλάχιστον €37 δις κατά την διάρκεια των μνημονιακών προγραμμάτων από τα οποίο εκτιμάται ότι έχουν χαθεί τουλάχιστον τα €25δις της ανακεφαλαιοποίησης του 2015. Δεν είναι αυτό κοινωνικοποίηση των ζημιών και ιδιωτικοποίηση του κέρδους; Είναι αβλεψία ή σκάνδαλο; Φαίνεται δεν είμαστε οι μόνοι που διερωτόμαστε. Πρόσφατα η αντιπολίτευση ανακοίνωσε ότι θα διερευνηθούν οι ευθύνες για αυτό το θέμα.

Μετά την τελευταία ανακεφαλαιοποίηση του 2015, τον έλεγχο των τραπεζών τον έχουν πλέον οι ιδιώτες μέτοχοι οι οποίοι έχουν συνεισφέρει και λιγότερα κεφάλαια, όμως παρόλα αυτά παίρνουν τις αποφάσεις. Αυτοί θα επωφεληθούν κυρίως και από τα όποια κέρδη των πλειστηριασμών. Να σημειωθεί ότι η ανακεφαλαιοποίηση αποφασίστηκε μετά από πίεση της ΕΚΤ με βάση τα stress test δηλ. κάποιους υποθετικούς υπολογισμούς (παρεμβλήθηκε βέβαια φυγή καταθέσεων το 2015). Όμως ο Wilbur Ross ο Αμερικανός μεγαλοεπενδυτής, που τώρα είναι Υπουργός Εμπορίου των ΗΠΑ, και είχε μετοχές στις τράπεζες έφερε αντιρρήσεις σε αυτή την απόφαση. Επίσης και στην Ιταλία υπήρχε παρέμβαση των πολιτικών για αποτροπής εκχώρησης τραπεζών σε ιδιώτες (π.χ. Banca Monte dei Paschi di Siena) όπως και αντίδραση στη λήψη μέτρων που θα είχαν ως αποτέλεσμα την έλλειψη κεφαλαίων (αυξημένες προβλέψεις).

Σε ανάλογη περίπτωση στις ΗΠΑ κατά την κρίση του 2008 όταν η κυβέρνηση παρείχε κεφάλαια για να σώσει τις τράπεζες (όπως τις στεγαστικές Freddie Mac και Fannie Mae ή την ασφαλιστική AIG και άλλες τράπεζες μέσω του προγράμματος TARP των $475 δις) έλαβε αποπληρωμές κατά προτεραιότητα και τελικά πληρώθηκε στο σύνολό της και μάλιστα με κέρδος και τότε αποχώρησε για να αφήσει τις επιχειρήσεις στον ιδιωτικό τομέα.

Και σαν να μην έφτανε αυτό οι τράπεζες έχουν ζητήσει μειώσεις ΕΝΦΙΑ για τα ακίνητά τους, αυτά που έχουν και αυτά που επαναγοράζουν στους πλειστηριασμούς επιδιώκοντας να μειώσουν τα έξοδά τους, ενώ έχει ζητηθεί μείωση ή απαλλαγή από φόρους (ΦΠΑ μεταβίβασης, ΕΝΦΙΑ) για τα fund-κοράκια που θα αγοράζουν σπίτια στους πλειστηριασμούς. Τόση ανισοκατανομή δηλαδή!

Κοινή γνώμη: Έλλειψη εμπιστοσύνης, οργή και απελπισία

Τελικά δεν είμαστε μόνο εμείς αυτοί που δεν καταλαβαίνουμε τη σπουδή να προχωρήσουν οι πλειστηριασμοί. Αλλά ούτε και οι μόνοι που είμαστε δύσπιστοι με τις τράπεζες. Μήπως προωθούνται τώρα οι πλειστηριασμοί επειδή υπάρχει αυστηρή εποπτεία και κάλυψη από την Τρόικα; Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση της Pulse RC λιγότεροι από τους μισούς, ένα 40% του κοινού, πιστεύει ότι οι πλειστηριασμοί είναι αναγκαίοι ενώ οι υπόλοιποι όχι. Το θέμα βέβαια είναι γενικότερο: μόνο ένα 25% τους κοινού εμπιστεύεται τις τράπεζες σύμφωνα με άλλη δημοσκόπηση της Public Issue. Και πως βέβαια να τις εμπιστεύεται μετά από το πάρτυ των δανειοδοτήσεων την προηγούμενη δεκαετία, στην έλλειψη χρηματοδοτήσεων τώρα, τις ανακεφαλαιοποιήσεις, τα capital controls, τα σκάνδαλα.

Παράλληλα Σε ένα μεγάλο ποσοστό το κοινωνικό σύνολο είναι απαισιόδοξο για την έξοδο από την κρίση (46%). Η κρίση του προκαλεί ανησυχία και απογοήτευση (κύρια μελήματα η ανεργία και η οικονομική αστάθεια). αλλά και οργή (64%). Η οικονομική κατάσταση θεωρείται σχεδόν ομόφωνα κακή (98%) σύμφωνα με επίσημη δημοσκόπηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Επίλογος 

Συμπερασματικά, η ανάλυση αυτή αποσκοπεί στο να δείξει ότι:

  • Το πρόβλημα των NPL στην Ελλάδα είναι αποτέλεσμα ενός “Επιλεκτικού Grexit” που έλαβε χώρα λόγω της κρίσης χρέους, για οποιουσδήποτε λόγους το 2010 και του αποτυχημένου τρόπου αντιμετώπισής της από την Τροίκα. Το πρόγραμμα αυτό παρείχε χρηματοδότηση για την διάσωση μόνο των εξωτερικών οφειλετών χρεοκόπησε την εγχώρια οικονομία. Αυτό έγινε με την εφαρμογή λιτότητας και της έλλειψη ρευστότητας με αποτέλεσμα την υποτίμηση του ΑΕΠ και του εισοδήματος των νοικοκυριών μέχρι και κατά 40% σε επίπεδο προ ένταξης στο Ευρώ την ίδια στιγμή που το ιδιωτικό χρέος παρέμεινε σε σταθερό σε τιμές Ευρώ. Εξ ου και ο όρος “Επιλεκτικό Grexit” επειδή το Grexit έλαβε χώρα μόνο για τα νοικοκυριά και την πραγματική οικονομία με προσγείωση σε προ Ευρώ δεδομένα και όχι τα χρέη (ή θα μου πείτε για τις καταθέσεις όσων είχαν….). Έτσι τα μη εξυπηρετούμενα (κόκκινα) δάνεια αντιπροσωπεύουν το 50% των δανείων αλλά και το 50% του μειωμένου ΑΕΠ. Οι ανείσπρακτες φορολογικές υποχρέωσης αποτελούν ένα 50% του ΑΕΠ επιπλέον. Αν ανατρέξει βέβαια κανείς στα λεγόμενα τις εποχής, η Τρόικα είχε πει ότι θα υπήρχε αναπροσαρμογή της οικονομίας ίσως κάποιοι θεώρησαν ότι αυτό θα ήταν παροδικό, βέβαια το θέμα είναι τι επιδίωκαν και οι Έλληνες «διαπραγματευτές». Θα μπορούσε να υπήρχε ανακατανομή και του ιδιωτικού χρέους όπως και του δημοσίου μέσω του PSI. Ποιος ξέρει ίσως οι τράπεζες ήλπιζαν στην ανάκαμψη ώστε να πάρουν το 100% πίσω ή μήπως κάποιοι θέλαν να διατηρηθεί το χρέος ως μοχλός εξαναγκασμού; Ή όλοι συνειδητοποίησαν ή ήξεραν ότι το πρόγραμμα θα αποτύχει και χρησιμοποίησαν τις λεγόμενες «μεταρρυθμίσεις» για αποπροσανατολισμό ή για να ξαναμοιράσουν την μικρότερη πίτα και την Τρόικα ως τον κακό αστυνόμο που θα εισέπραττε την οργή; Πραγματικά με όσα έχουν λεχθεί και γίνει και με την τραγική αποτυχία του προγράμματος είναι δύσκολο να αντισταθεί κάποιος να κάνεις υποθέσεις συνωμοσιολογικές. Τώρα υποστηρίζεται ότι υπάρχει έξοδος από το πρόγραμμα διάσωσης και του καθεστώτος Χρεοκατοχής κάτι φυσικά δεν πείθει πολλούς. Η χώρα παραμένει αποικία χρέους. Αλλά πια οι συνθήκες έχουν αλλάξει στην ΕΕ και πρέπει να απεμπλακεί από αυτή την κρίση με ένα ψεύτικο success story όπως έχουμε γράψει και αιτιολογήσει από πολύ πριν: https://www.linkedin.com/pulse/greek-miracle-bond-street-fake-success-story-grexit-dream-chatziplis/?published=t . Τα ευρωπαϊκά κοινοβούλια δεν θα συνεχίσουν με αυτή την φαρσοκωμωδία και ο Ελληνικός λαός αρχίζει να χάνει την υπομονή του και πάλι. Μετά την έλλειψη όμως της Τρόικας ως του «κακού» η προσοχή θα στραφεί και πάλι στο Ελληνικό πολιτικο-οικονομικό κατεστημένο που θα πρέπει να διαχειριστεί την καυτή πατάτα. Βλέπετε ο ψεύτης και ο κλέφτης τον πρώτο χρόνο χαίρονται …
  • Η πτώχευση και η συνεπακόλουθη οικονομική ασφυξία έγινε δυνατή και δικαιολογήθηκε μέσα από ένα πρόγραμμα χειραγώγησης της διεθνούς κοινής γνώμης μέσω των ΜΜΕ που συχνά έφτανε στα όρια της δυσφήμισης και της προκατάληψης υπονοώντας ότι η ελληνική οικονομία και οι Έλληνες είναι σε κάποιο βαθμό κατώτεροι και πρέπει να “μεταρρυθμιστούν”. Μιλάμε δηλαδή για τα γνωστά επιχειρήματα περί τεμπέληδων και διεφθαρμένων Ελλήνων που τα έχουμε αντικρούσει εδώ: https://www.linkedin.com/pulse/storytelling-investing-common-fallacies-greek-economy-pete-chatziplis/. Όλα αυτά δημιουργούσαν ένα είδος «πνευματικής φυλακής» και συνεργάσιμα υποκείμενα στην Ελλάδα μετά από κάποιες εξεγέρσεις όπως των Αγανακτησμένων ή της Άνοιξης του 2015 που φροντίστηκε να αντιμετωπιστούν με ένα τέτοιο τρόπο ή αφήγημα που να θεωρούνται άτοπες. Ως δια μαγείας δε όλες αυτές οι αρνητικές αναφορές έχουν σταματήσει τελευταία λες και οι Έλληνες αλλάξαν από την μια στιγμή στην άλλη.
  • Τα μη εξυπηρετούμενα (κόκκινα) δάνεια δεν θα ξεπληρωθούν στο σύνολό τους, αυτό είναι σχεδόν βέβαιο, τουλάχιστον όσο για τα καταναλωτικά και τα ακάλυπτα επιχειρηματικά δάνεια. Οι διεκδικήσεις και η εξυγίανση για τα στεγαστικά ή τα εξασφαλισμένα με ακίνητα επιχειρηματικά θα είναι μια μακροχρόνια διαδικασία. Μπορούν να ανακάμψουν μετά από χρόνια, τριάντα είναι η ελάχιστη ένδειξη, με τη φυσική ανάπτυξη μιας μικρότερης οικονομίας.. Αυτό συμβαίνει και λόγω την απουσίας ουσιαστικών επενδύσεων υπό μορφή κεφαλαιακής συσσώρευσης και όχι απλά κεφαλαιακών συναλλαγών μέσω ιδιωτικοποιήσεων υφιστάμενης δημόσιας περιουσίας. Το τελευταίο δεν φαίνεται να δημιουργεί και πολύ πρόσθετη ανάπτυξη παρά τις σχετικές οικονομικές φιλολογίες εκτός ίσως από την καταγραφή της ιδιωτικής δραστηριότητας στο ΑΕΠ (κάτι που το αυξάνει τεχνηέντως). Έχει υπολογιστεί ότι οτιδήποτε μεταξύ 50 και 100 δισεκατομμυρίων ευρώ χρειάζεται για να επιστρέψει η οικονομία στα επίπεδα πριν από την κρίση. Αυτό αντιπροσωπεύει περίπου τα κοινοτικά κεφάλαια που εισέρευσαν στην Ελλάδα από τότε που έγινε μέλος της ΕΕ δηλ. κατά τη διάρκεια της τελευταίας 40ετίας. Αυτό είναι πολύ απίθανο να συμβεί ιδιαίτερα στον σημερινό μικρότερο προϋπολογισμό της ΕΕ μετά το Brexit (περίπου 100 δισεκατομμύρια ευρώ ή λιγότερο;) και με ένα μη ευνοϊκό πολιτικό κλίμα. Από την άλλη πλευρά, δεν φαίνεται εύκολο να προέλθουν και από ιδιώτες επενδυτές, είτε Έλληνες είτε ξένοι. Το Ελληνικό κατεστημένο δεν φαίνεται να έχει ενδιαφέρον ή την ικανότητα να προσφέρει ή να συνεταιριστεί με νέους παίκτες. Συνεπώς θα γίνει κάτω από οργανική συσσώρευση στο βαθμό που η οικονομία αφεθεί να λειτουργήσει.
  • Οι Ελληνικές τράπεζες φέρουν την ευθύνη για την έκρηξη του ιδιωτικού χρέους υπό αμφιλεγόμενες επιχειρηματικές πρακτικές μετά την εισαγωγή του Ευρώ στη δεκαετία του 2000 και πιθανότατα μπορεί να έχουν και ευθύνη για την εκτόξευση του Δημόσιου χρέους στο βαθμό που δεν προειδοποίησαν. Τελικά αυτοί είναι οι επαγγελματίες του χρηματοπιστωτικού τομέα και έπρεπε να γνωρίζουν καλύτερα και να μην αφήνονταν να παρασυρθούν, αν αυτή είναι η δικαιολογία.
  • Η ανακεφαλαιοποίηση των Τραπεζών έχει πλήξει όλους τους Έλληνες, καθώς τουλάχιστον € 25 δις, από αυτές που παρείχε το Δημόσιο μέσω του ΤΧΣ θεωρούνται χαμένα αν και έχουν προστεθεί στο Δημόσιο Χρέος. Όμως μετά την απώλεια του ελέγχου των Τραπεζών από το Δημόσιο με την ανακεφαλαιοποίηση του 2015 το κέρδος από τώρα και στο εξής θα παραμένει στις τράπεζες. Είναι αυτό που θα μπορούσαμε να πούμε «κοινωνικοποίηση των ζημιών και η ιδιωτικοποίηση των κερδών….». Αυτό ήταν κάτι που δεν συνέβηκε όμως σε ανάλογη περίπτωση στις ΗΠΑ όταν μετά την κρίση του 2008 το Δημόσιο ξεπληρώθηκε στο ακέραιο και σε κάποιες περιπτώσεις με κέρδος για όσα κεφάλαια παρείχε στον χρηματοπιστωτικό τομέα προτού αποχωρήσει και πάλι.

Σε κάθε περίπτωση αυτό που μένει στην οικονομία και την κοινωνία είναι το ξεκαθάρισμα των κόκκινων δανείων, η τελευταία πράξη αυτού και ίσως και η επώδυνη μέσω μεταβιβάσεων σε εισπρακτικές και πλειστηριασμούς. Αυτό θα αγγίξει ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Η αντιμετώπιση ή η αποτροπή των αρνητικών πτυχών του μπορεί να γίνει μέσω μεταβίβασης σε Bad Bank ή φιλική εξαγορά από τρίτη εταιρία. Αυτό θα μπορούσε να φέρει και κάποιες καλές αποδόσεις στους επενδυτές. Αν όμως επιλεγεί η οδός της σύγκρουσης τότε λόγο θα έχουν οι δικαστικές διαμάχες και οι ακτιβιστικές διεκδικήσεις οι οποίες έχουν ήδη εκδηλωθεί στην Ελλάδα και για τις οποίες έπεται συνέχεια και κλιμάκωση εάν κρίνουμε και από άλλες χώρες της Ευρώπης με ανάλογα προβλήματα. Αυτοί οι τρόποι αντιμετώπισης θα καλυφθούν σε άλλο άρθρο.

—————————————————————————————

Συντάχθηκε από τον Παναγιώτη Χατζηπλή, CFA, ACCA, MBA.

Το άρθρο αυτό βασίστηκε σε δημοσιευμένα στοιχεία και σε επεξεργασία τους από τον γράφοντα. Είναι μέρος ευρύτερης μελέτης της κρίσης του Ελληνικού χρέους και των προοπτικών της Ελληνικής οικονομίας. Το Transatlantic Business Forum δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι συμμερίζεται τις απόψεις των άρθρων που φιλοξενεί.  Μια μορφή του κειμένου αυτού στα Αγγλικά βρίσκεται εδώ, You can find an English version of this article in this link (with not exactly the same content though)